Przegląd Geograficzny (2020) vol. 92, iss. 3

Paleośrodowiskowe znaczenie zmian tempa i charakteru sedymentacji osadów jeziora Jelonek w Borach Tucholskich

Mateusz Kramkowski

Przegląd Geograficzny (2020) vol. 92, iss. 3, pp. 409-422
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.6

Abstract

W artykule podjęto problematykę rekonstrukcji środowiska przyrodniczego na podstawie analiz osadów dennych jeziora Jelonek, w tym szczególnie tempa sedymentacji i  zmienności mikrolitofacjalnej. Jezioro Jelonek położone jest w Polsce północnej w Borach Tucholskich (53°45’58N, 18°23’30E). Zajmuje ono rynnę subglacjalną, bezpośrednio przylegającą do doliny rzeki Wdy. Z najgłębszej części jeziora pobrano pokrywające się rdzenie osadów, z których złożono pełen profil obejmujących młodszy dryas i holocen. W przeważającej części osady w profilu są laminowane, jednak w okresie subatlantyckim przez około tysiąc lat zarejestrowano zanik laminacji połączony ze znaczącym wzrostem tempa sedymentacji osadu. W osadzie tego okresu widoczne są także liczne przewarstwienia, charakterystyczne dla subakwalnych spływów po stokach misy. W artykule zaprezentowano analizę zmienności tempa i charakteru sedymentacji w osadach w ciągu prezentowanego okresu. Uzyskane wyniki odniesiono do modelu wiek-głębokość, który powstał na bazie 14 dat radiowęglowych AMS, warwochronologii, kryptotefry Askja 1875 AD oraz korelacji z profilami pyłkowymi. Zestawienie wszystkich analiz pozwoliło na połączenie zmian sedymentologicznych z wahaniami poziomu wody w jeziorze oraz próby rekonstrukcji ich uwarunkowań paleośrodowiskowych.

Keywords: osady jeziorne, jezioro Jelonek, zmiany sedymentologiczne, wahania poziomów wody, Bory Tucholskie

Mateusz Kramkowski [mkramkowski@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Kopernika 19, 87-100 Toruń: Poland