Polish Geographical Review (Przegląd Geograficzny)

The longest-running (since 1919) Polish geographical journal with countrywide coverage. In the years 1919-1953, it appeared under the sponsorship of the Polish Geographical Society, and later on, since 1954 – it has been published by the Institute of Geography (and Spatial Organization) Polish Academy of Sciences.

The journal publishes original papers that cover a range of theoretical, methodological, and empirical issues, with subject-matter reflecting both main trends as well as an evolution going on in Polish geography. The majority of papers is published in Polish, and only occasionally in English. Among the Authors are not only Poles but also foreigners. Since 2001, the particular issues have been dedicated to two broadly defined geographical fields, i.e. being entirely focused on either physical or socio-economic geography.

A Quarterly – in the past, some of the numbers were published as combined issues (in the years 1941-1946 one issue per year). In 2019, 90th volume appeared. The journal is prepared and edited by the Committee of Editors; since 2001, the editorial works have been conducted in cooperation with consultative and advisory body in the form of Editorial Board, consisting of renowned representatives of geographical sciences both from Poland and abroad.

The journal is indexed by Scopus, GeoRef, ProQuest-IBBS, Geobase, Current Geographical Publications – Contents, Bibliographie Géographique Internationale.

The primary version of the journal is printed version.

Open Access journal. Papers are published under a Creative Common Attribution CC BY 4.0 licence without embargo period. 

Current issue

Articles

Wykorzystanie zdjęć fitosocjologicznych w najnowszych badaniach środowiska przyrodniczego

Anna Kowalska, Jacek Wolski, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Ewa Roo-Zielińska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 311-339 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1

Further information

Abstract:

Dokonano przeglądu najnowszej literatury (321 artykułów naukowych z lat 2010‑2021) pod kątem wykorzystania zdjęć fitosocjologicznych w badaniach środowiska przyrodniczego. Przegląd systematyczny objął artykuły opublikowane w najbardziej renomowanych czasopismach (indeksowanych w bazie Web of Science Core Collection, o punktacji ≥100 według wykazu Ministerstwa Edukacji i Nauki z 2021 r.). Poszukiwano odpowiedzi na pytania: w jakich dziedzinach nauki i praktyki zdjęcia fitosocjologiczne znajdują obecnie zastosowanie, a także do jakich celów oraz w jakich skalach przestrzennych są najczęściej wykorzystywane. Artykuły podzielono na 10 grup tematycznych (m.in. klasyfikacja zbiorowisk roślinnych, zależności między roślinnością i innymi elementami środowiska, wskaźnikowa rola roślinności czy długoterminowe zmiany roślinności). Wyniki wskazują, że najliczniejszą grupę stanowią artykuły, w których zdjęcia fitosocjologiczne były wykorzystywane do określenia warunków siedliskowych wpływających na rozmieszczenie i różnorodność gatunków roślin oraz tworzonych przez nie zbiorowisk, zaś najmniej liczną – opracowania łączące badania przyrodnicze i społeczne. Dominują badania prowadzone w skali lokalnej i regionalnej w danym kraju (241 artykułów) oraz mające charakter transgraniczny (47); mniej powszechne są prace o zasięgu kontynentalnym (19) i globalnym (7). Przeważają opracowania dotyczące Europy.

Keywords: przegląd systematyczny, bazy danych fitosocjologicznych, metoda Brauna-Blanqueta, warunki siedliskowe, zbiorowiska roślinne

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Ewa Roo-Zielińska [e.roo@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Roślinność wieloletnich nieużytków miejskich – systematyka zbiorowisk, ich struktura i pełnione usługi ekosystemowe

Piotr Archiciński, Piotr Sikorski, Daria Sikorska, Arkadiusz Przybysz

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 341-363 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.2

Further information

Abstract:

artykule przedstawiono badania fitosocjologiczne roślinności nieużytków miejskich występujących na terenie Warszawy. Zaprezentowano klasyfikację wieloletnich nieużytków leśnych i zagajników oraz utrzymujących się od 20 lat nieleśnych zbiorowisk pielęgnowanych sporadycznie. Określono strukturę i gęstość roślinności w odniesieniu do poszczególnych jednostek zieleni, a także określono wielkość wybranych usług ekosystemowych świadczonych przez zbiorowiska nieużytków (regulacji temperatury i wilgotności podłoża oraz pochłaniania pyłów). Nieużytki miejskie w Warszawie tworzą stabilne zbiorowiska leśne z klas Robinietea, Salicetea purpureae (łęgi wierzbowo-topolowe) i nieleśne z klas Molinio-Arrhenatheretea (półnaturalne zbiorowiska łąkowe), Epilobietea (nitrofilne zbiorowiska porębowe) i Artemisietea (zbiorowiska roślin wieloletnich na terenach ruderalnych), zdominowane w dużym stopniu przez gatunki inwazyjne. Ich różnorodność gatunkowa jest przeciętna, a na ich powierzchni przeważają pospolite gatunki leśne i nieleśne. W wyjątkowych przypadkach są siedliskiem pojedynczych rzadszych gatunków. Struktura roślinności leśnej jest mało zróżnicowana, co wynika ze specyficznej strategii gatunków inwazyjnych do tworzenia jednogatunkowych zbiorowisk. Badania wskazują, że roślinność nieużytków zdominowana przez gatunki inwazyjne pełni wiele usług ekosystemowych porównywalnie do tych z gatunkami rodzimymi, czasem je przewyższając.

Keywords: klasa Robinietea, ekosystemy nowe, roślinność spontaniczna miast

Piotr Archiciński [piotrarchicinski@gmail.com], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Inżynierii Środowiska
Piotr Sikorski [piotr_sikorski@sggw.edu.pl], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Inżynierii Środowiska
Daria Sikorska [daria_sikorska@sggw.edu.pl], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Inżynierii Środowiska
Arkadiusz Przybysz [arkadiusz_przybysz@sggw.edu.pl], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Nauk Ogrodniczych

Porównawcza ocena programów analizy żywotności populacji (PVA) w rankingu scenariuszy przekształceń krajobrazu

Kamila W. Franz, Jerzy Romanowski, Karin Johst, Volker Grimm

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 365-385 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.3

Further information

Abstract:

Jednym z głównych narzędzi stosowanych przy podejmowaniu decyzji w ochronie przyrody jest analiza żywotności populacji (Population Viability Analysis, PVA). Dostępne programy PVA znacznie różnią się liczbą wymaganych szczegółowych danych demograficznych i siedliskowych oraz założeniami dotyczącymi dynamiki populacji. Dlatego przeprowadziliśmy analizę porównawczą różnych programów PVA opierającą się na rankingu scenariuszy zagospodarowania krajobrazu i ich wpływu na populacje ropuchy paskówki Bufo calamita w centralnej Polsce. Wykorzystaliśmy alternatywne scenariusze zagospodarowania doliny Wisły i programy reprezentujące różne podejścia do analizy żywotności populacji: modele siedliskowe i modele dynamiki metapopulacji (RAMAS GIS, VORTEX, META-X i LARCH). Rankingi scenariuszy, uzyskane w modelach siedliskowych na podstawie pojemności siedliska były jednakowe, różniły się jednak oceną struktury badanej metapopulacji paskówki. Analiza wyników wykazała różnice w wartościach różnych miar żywotności metapopulacji paskówki, potwierdzając, że absolutne wartości generowane przez pojedynczy model powinny być traktowane ze szczególną ostrożnością. Pomimo tych różnic, kolejność scenariuszy w rankingu była jednakowa we wszystkich modelach dynamiki metapopulacji i nie wykazywała wrażliwości na błędy wartości poszczególnych parametrów. Ocena wyników wszystkich modeli pozwala stwierdzić, iż ranking scenariuszy jest metodą wysoce skuteczną. Przyszli użytkownicy PVA powinni świadomie decydować o użyciu co najmniej dwóch programów, a wnioski oparte na wynikach więcej niż jednego modelu powinny mieć większą wartość przy podejmowaniu decyzji.

Keywords: analiza żywotności populacji, Dolina Wisły, scenariusze przekształceń krajobrazu, modele metapopulacyjne, modele siedliskowe, ropucha paskówka

Kamila W. Franz [kamila.w.franz@gmail.com], Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Wydział Biologii i Nauk o Środowisku; UFZ, Helmholtz Centre for Environmental Research – UFZ, Department of Ecological Modelling
Jerzy Romanowski [j.romanowski@uksw.edu.pl], Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Wydział Biologii i Nauk o Środowisku
Karin Johst [karin.johst@ufz.de], UFZ, Helmholtz Centre for Environmental Research – UFZ, Department of Ecological Modelling
Volker Grimm [volker.grimm@ufz.de], UFZ, Helmholtz Centre for Environmental Research – UFZ, Department of Ecological Modelling; University of Potsdam, Institute for Biochemistry and Biology

Rola ekosystemów nadrzecznych w krajobrazach rolniczych w kontekście ostatnich zmian klimatu

Ewa Kołaczkowska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 387-411 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.4

Further information

Abstract:

Wzrost temperatury globalnej, drastyczny w ostatnich dziesięcioleciach, niesie ze sobą szereg skutków ubocznych, takich jak zwiększone zagrożenie suszą i powodzią, wydłużenie okresu wegetacyjnego, wzrost częstotliwości ekstremalnych zdarzeń pogodowych, nasilenie procesów erozyjnych i wzrost ładunku zanieczyszczeń dostających się do wód ze źródeł obszarowych czy nasilenie występowania nowych chorób i szkodników. Artykuł zawiera przegląd literatury naukowej dotyczącej funkcji pełnionych przez ekosystemy nadrzeczne w krajobrazie rolniczym i ich znaczenia dla łagodzenia skutków współczesnych zmian klimatu. Ekosystemy nadrzeczne jako bufory stanowią filtry i bioreaktory dla związków biogennych i pestycydów, pełnią rolę stabilizującą w utrzymaniu różnorodności biologicznej i powiązań ekologicznych w krajobrazie, poprzez zacienienie ograniczają rozprzestrzenianie się światłożądnych gatunków obcych, łagodzą wzrost temperatury wody, asymilują dwutlenek węgla, poprawiają retencję dolinową i ograniczają erozję brzegów. Przeprowadzona kwerenda w bazach Web of Science Core Collection i Scopus pokazuje, że w ostatnich kilkunastu latach rośnie zainteresowanie modelowaniem wpływu użytkowania ziemi w skali zlewni na procesy fizyczne, biogeochemiczne i biologiczne w kontekście zmian klimatycznych. Stosowanie buforów nadrzecznych jako jednego z elementów dobrych (najlepszych) praktyk gospodarowania przyczynia się do poprawy stanu środowiska. Zwraca się też uwagę na specyficzne usługi ekosystemowe świadczone przez bufory nadrzeczne. Badania koncentrują się na obszarze Ameryki Północnej, skąd pochodzi koncepcja buforów (riparian buffer) i w Europie.

Keywords: bufory nadrzeczne, krajobraz rolniczy, zmiany klimatu, roślinność, rzeki

Ewa Kołaczkowska [ekolaczk@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Zmiany składu gatunkowego i wskaźników struktury zbiorowisk roślinnych w latach 2001‑2018 na wybranych powierzchniach stałych w Kampinoskim Parku Narodowym

Jerzy Solon, Anna Otręba, Anna Andrzejewska, Piotr T. Zaniewski

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 413-443 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.5

Further information

Abstract:

Na podstawie zdjęć fitosocjologicznych z 52 powierzchni stałych w Kampinoskim Parku Narodowym, wykonanych w latach 2001, 2007, 2012 i 2018, określono główne kierunki zmian składu gatunkowego i wskaźników struktury runa. Podobieństwo składu gatunkowego między powierzchniami w latach 2001 i 2018 umożliwiło wyróżnienie czterech grup powierzchni: A – zbiorowiska o różnym stopniu wykształcenia występujące na siedliskach olsowych, B – bory i bory mieszane, C – grądy i zbiorowiska zbliżone oraz D – różne stadia sukcesyjne od zbiorowisk nieleśnych do lasu. Każda z grup charakteryzowała się swoistym zestawem cech zmieniających się w sposób kierunkowy. Ponadto dla każdej z nich inaczej kształtują się zależności korelacyjne między cechami roślinności i cechami gleby, a parametry modeli korelacyjnych mogą być istotnie różne dla różnych lat pomiarowych. Zaobserwowane korelacje między cechami roślinności a poziomem wody mają charakter ogólny, wynikający ze zróżnicowania między grupami zbiorowisk. Nie zaobserwowano natomiast związków między wzrostem poziomu wody a zmianami kierunkowymi cech roślinności ani w ujęciu ogólnym, ani w obrębie grup. Osiemnastoletni okres pomiarowy umożliwia śledzenie krótkoterminowych zmian w fitocenozach, ale jest zbyt krótki, aby stwierdzić występowanie wielkoobszarowych procesów wywołanych regionalnymi lub globalnymi zmianami środowiska, w tym klimatu. Specyfiką metodyczną opracowania było uwzględnienie tylko zmian systematycznych, prowadzących z okresu na okres w tym samym kierunku. Ujęcie bilansowe (różnica między pierwszym i ostatnim pomiarem) wskazuje na zmiany znacznie większej liczby charakterystyk, ale maskuje procesy fluktuacji w okresach dziesięcio- i piętnastoletnich.

Keywords: Kampinoski Park Narodowy, powierzchnie stałe, zdjęcie fitosocjologiczne, dynamika roślinności, fluktuacja, regeneracja

Jerzy Solon [j.solon@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Anna Otręba [aotreba@kampinoski-pn.gov.pl], Kampinoski Park Narodowy
Anna Andrzejewska [andrzejewska@kampinoski-pn.gov.pl], Kampinoski Park Narodowy
Piotr T. Zaniewski [piotr_zaniewski@sggw.edu.pl], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Nauk Leśnych

Użytkowanie i ochrona Puszczy Białowieskiej w okresie II wojny światowej w świetle wybranych źródeł historycznych, kartograficznych i archeologicznych

Anna Wilk, Mateusz Zawadzki, Rafał Zapłata, Artur Obidziński, Krzysztof Stereńczak

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 445-462 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.6

Further information

Abstract:

Sposób użytkowania lasów Puszczy Białowieskiej podczas II wojny światowej pod okupacją radziecką (1939‑1941), a następnie niemiecką (1941‑1944) jest jednym ze słabiej rozpoznanych zagadnień w historii tego obszaru. Poniższy tekst przybliża zakres eksploatacji i ochrony Puszczy w tym okresie, bazując na nowo rozpoznanych zasobach dokumentacyjnych, teledetekcyjnych i archeologicznych. Ponadto prezentuje potencjał poznawczy tych źródeł oraz przydatność badań interdyscyplinarnych do poszerzenia i uszczegółowienia wiedzy na temat wpływu II wojny światowej na lasy Puszczy Białowieskiej.

Keywords: Puszcza Białowieska, ochrona przyrody, eksploatacja lasu, II wojna światowa, geografia historyczna

Anna Wilk [wilk.anna@poczta.umcs.lublin.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Mateusz Zawadzki [mateusz.zawadzki@poczta.umcs.lublin.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Rafał Zapłata [r.zaplata@uksw.edu.pl], Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Artur Obidziński [artur_obidzinski@sggw.edu.pl], Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
Krzysztof Stereńczak [k.sterenczak@ibles.waw.pl], Instytut Badawczy Leśnictwa

Lasy wybranych dużych obszarów leśnych

Roman Zielony

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 463-483 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.7

Further information

Abstract:

Problemy z ustaleniem powierzchni lasów w Polsce oraz granic dużych obszarów leśnych (DOL), zwanych puszczami, borami bądź lasami, należą do istotnych zagadnień planowania i zagospodarowania przestrzennego, ochrony przyrody i leśnictwa. Dostępne dane odnoszą się zazwyczaj do wielkości z lat 60‑70. XX w. i często nie wiadomo czy jest to powierzchnia ogólna obszaru czy areał lasów. W Polsce można wyróżnić 80-100 DOL o powierzchni ogólnej każdego z nich powyżej 100 km2, gdzie lasy zajmują ponad 35% areału. Są to obszary mające nazwę własną i takie, których nazwę należy ustalić. Ustalenie granic DOL umożliwi określenie ich powierzchni ogólnej i zajmowanej przez lasy oraz uszczegółowi wiedzę o lokalizacji obiektów przyrodniczych i kultury materialnej. Pozwoli również na wykonanie analiz i ocen gospodarki leśnej w ściśle określonych granicach DOL, co do tej pory było nie w pełni możliwe. W artykule opisano wybrane problemy wyznaczania granic DOL i ustalania powierzchni zajmowanej przez lasy na przykładzie Puszcz: Białowieskiej, Bolimowskiej, Boreckiej, Knyszyńskiej, Kampinoskiej, Noteckiej i Romnickiej; Borów Tucholskich, Lasów Chojnowskich, L. Łukowskich, oraz w do tej pory niewyróżnianych Lasów Dobrzejewickich i Lasów Lubniewickich. Określono ich powierzchnię ogólną, areał zajmowany przez lasy, strukturę własnościową lasów i powierzchnię zajmowaną przez główne gatunki panujące w drzewostanach.

Keywords: duży obszar leśny (DOL), puszcze, bory, lasy, granice, powierzchnia

Roman Zielony [razielony@gmail.com]

Forthcoming

Articles

Koncentracja przestrzenna działalności twórczych a lokalizacja klastrów kreatywnych w Polsce

Beata Namyślak, Waldemar Spallek

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 4

Further information

Abstract:

Opracowanie dotyczy zależności między potencjałem klastrowania a tworzonymi strukturami klastrowymi na obszarze Polski. Autorzy porównali poziom koncentracji podmiotów reprezentujących działalności twórcze, wyrażony wielkością wskaźnika lokalizacji (Location Quotient, LQ), z lokalizacją istniejących klastrów kreatywnych w Polsce. Dążono do uzyskania odpowiedzi na następujące pytania: (1) jak przedstawia się rozkład przestrzenny potencjału klastrowania w zakresie działalności twórczych? (2) w jakich gminach zlokalizowane są podmioty wchodzące w skład klastrów kreatywnych? oraz (3) czy struktury klastrowe powstają rzeczywiście na tych obszarach, które dysponują największym potencjałem w tym względzie?

Artykuł składa się z trzech zasadniczych części. W pierwszej autorzy dokonali przeglądu literatury przedmiotu z zakresu klasteringu w obszarze działalności twórczych. Przedstawiono dorobek międzynarodowy oraz zagadnienia już opisane w polskiej literaturze. Kolejną część poświęcono klastrom kreatywnym w Polsce. Zwrócono uwagę m.in. na ich miejsce na tle struktur klastrowych ogółem. Trzecia część poświęcona jest badaniom przeprowadzonym przez autorów. Autorzy określili stopień koncentracji podmiotów działających w segmencie działalności twórczych, jak również przeprowadzili inwentaryzację klastrów działających w tej sferze. Po tak przygotowanej analizie statystycznej i kartograficznej porównano uzyskane dwa obrazy. Praca przedstawia stan na 2019 r.

Keywords: działalności twórcze, klastry kreatywne, klastering, wskaźnik lokalizacji LQ, Polska

Beata Namyślak [beata.namyslak@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego
Waldemar Spallek [waldemar.spallek@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego

Ruch naturalny i migracje a zjawisko starzenia się społeczeństwa w małych miastach w Polsce w okresie 2008‑2017

Jerzy Bański, Wioletta Kamińska, Mirosław Mularczyk

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 4

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest określenie zmian relacji między przyrostem naturalnym a saldem migracji w małych miastach na początku XXI w. oraz ocena wpływu tych cech na współczesne procesy starzenia się ludności. Badaniami objęto 670 miast, które w 2017 r. liczyły do 20 tys. mieszkańców. Zidentyfikowano osiem kategorii miast różniących się wielkością i kierunkiem ruchu naturalnego i migracyjnego, w których wskazano zmiany tych cech w latach 2008/2010‑2015/2017. Tempo starzenia się ludności w małych miastach określono za pomocą wskaźnika bazującego na punktowych różnicach pomiędzy udziałami ludności młodej i starej. Analizy dotyczyły czterech grup miast: z odmładzającą się strukturą demograficzną (1), z powolnym (2), przeciętnym (3) i z wysokim (4) tempem starzenia się społeczeństwa. Wyniki badań potwierdziły, że proces starzenia się ludności zachodził intensywnie niemal we wszystkich małych miastach w Polsce. Głównym czynnikiem kształtującym potencjał ludnościowy na początku XXI w. był ubytek migracyjny. Nie stwierdzono silnych zależności między przyrostem naturalnym a tempem starzenia się ludności.

Keywords: małe miasta, starzenie się ludności, ruch naturalny, migracje, Polska

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Wioletta Kamińska [wioletta.kaminska@ujk.edu.pl]
Mirosław Mularczyk [miroslaw.mularczyk@ujk.edu.pl]

Przewozy pasażerskie w regionalnym systemie transportu kolejowego w województwie dolnośląskim w 2018 r

Wojciech Jurkowski

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 4

Further information

Abstract:

Przełom pierwszej i drugiej dekady XXI w. zapoczątkował okres pozytywnych zmian na rynku usług transportu kolejowego w Polsce. Realizacja projektów modernizacyjnych przyczyniła się do znaczącej poprawy parametrów technicznych wielu linii kolejowych, a działalność spółek samorządowych zmieniła negatywne postrzeganie kolei przez pasażerów. Mimo regularnych wzrostów w statystykach przewozowych, poziom wykorzystania kolei w skali kraju pozostał wciąż na relatywnie niskim poziomie w porównaniu do innych państw Unii Europejskiej. Dlatego też problematyka zachowań transportowych i możliwości kształtowania popytu na transport stała się istotna zarówno z punktu widzenia badań naukowych, jak i działalności praktycznej. Zagadnienia te są jednak wciąż relatywnie słabo rozpoznane, przede wszystkim ze względu na utrudniony dostęp do odpowiednich danych o liczbie pasażerów na poszczególnych odcinkach sieci kolejowej. Niniejszy artykuł stanowi próbę uzupełnienia luki badawczej w tym zakresie na gruncie geografii transportu. Jako cel niniejszego opracowania przyjęto identyfikację prawidłowości w rozkładzie przestrzennym przewozów pasażerskich i jego związków z rozkładem oferty przewozowej. Badanie zostało przeprowadzone dla obszaru województwa dolnośląskiego, którego sieć połączeń pasażerskich tworzy przykład dobrze rozwiniętego i względnie zamkniętego regionalnego systemu transportu kolejowego.

Keywords: transport kolejowy, przewozy pasażerskie, oferta przewozowa, analiza potoków pasażerskich, województwo dolnośląskie

Wojciech Jurkowski [wojciech.jurkowski@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalneg

Wpływ prawa i polityki Unii Europejskiej na planowanie przestrzenne i zarządzanie terytorialne państw członkowskich w zakresie wybranych kwestii środowiskowych

Bożena Degórska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 4

Further information

Abstract:

Głównym celem przeprowadzonych badań była identyfikacja siły i tendencji wpływu prawa i polityki UE na planowanie przestrzenne i zarządzanie terytorialne państw członkowskich w zakresie wybranych kwestii środowiskowych oraz próba określenia występujących prawidłowości. Uszczegóławiając, pierwszy cel dotyczył wpływu ustawodawstwa, drugi – znaczenia głównych dokumentów UE w odniesieniu do ekologicznych kwestii polityki przestrzennej, trzeci – oceny siły i tendencji oddziaływania środowiskowych priorytetów UE w zakresie: (1) wzmacniania struktur ekologicznych i zasobów kulturowych jako wartości dodanej dla rozwoju, (2) zrównoważonego wzrostu w zakresie promowania bardziej zasobooszczędnej, bardziej zielonej (przyjaznej środowisku) i bardziej konkurencyjnej gospodarki. Najwięcej uwagi poświęcono odgórnemu wpływowi UE na planowanie przestrzenne i zarządzanie terytorialne. Podsumowując wyniki badań m.in. sformułowano rekomendacje dotyczące bardziej efektywnego powiązania polityki spójności z planowaniem przestrzennym i zarządzaniem terytorialnym w zakresie ochrony i wzmacniania dziedzictwa naturalnego i kulturowego, wynikające głównie z analizy studiów przypadku w tym zakresie. Stwierdzono, że odgórny wpływ nadal stanowi determinantę oddziaływania prawa i polityki ekologicznej UE na planowanie przestrzenne państw członkowskich w zakresie kwestii środowiskowych. Wpływ prawa zidentyfikowano jako silny, a polityki i dyskursu jako umiarkowany. Artykuł wykonano głównie na podstawie wyników uzyskanych w trakcie realizacji projektu ESPON COMPASS (Comparative Analysis of Territorial Governance and Spatial Planning Systems in Europe). 

Keywords: polityka środowiskowa UE, europeizacja, planowanie przestrzenne, zarządzanie terytorialne, polityka spójności, Unia Europejska

Bożena Degórska [bodego@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Geograficzne badania migracji w Polsce po 1989 r

Przemysław Śleszyński, Krystian Heffner, Brygida Solga, Rafał Wiśniewski

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 4

Further information

Abstract:

W artykule przedstawiono skrót przeglądu geograficznych badań migracyjnych publikowanych w Polsce po 1989 r., a zamieszczony w raporcie Komitetu Badań nad Migracjami PAN (Horolets et al., 2018). W opracowaniu tym zidentyfikowano około 750 pozycji bibliograficznych z lat 1990-2017, które przypisano do następujących kategorii: teoria i metodologia geograficznych badań migracyjnych (w tym modelowanie i prognozowanie), migracje wewnętrzne, migracje zewnętrzne (emigracja i imigracja), badania terytoriów zagranicznych, badania migracji historycznych (przed II wojną światową), badania wpływu migracji na rozwój regionalny i lokalny. Nie zajmowano się mobilnością dzienną (dojazdy do pracy, szkół), turystyką (rekreacyjną, biznesową, pielgrzymkową) oraz zagadnieniami etniczności i wielokulturowości. Przegląd badań uzupełniono o najnowsze publikacje (2016-2020). Wykazano koncentrację badań w kilku ośrodkach (Warszawa – PAN i UW, Opole – kilka jednostek) oraz silne powiązanie badań migracji z zagadnieniami rozwoju lokalnego i regionalnego (zwłaszcza na Śląsku Opolskim).

Keywords: geografia migracji, migracje zagraniczne, migracje wewnętrzne, metodologia migracji, badacze migracji, ośrodki badań migracyjnych

Przemysław Śleszyński [psleszyn@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Krystian Heffner [krystian.heffner@ue.katowice.pl], Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Wydział Ekonomii
Brygida Solga [b.solga@po.edu.pl], Politechnika Opolska, Wydział Ekonomii i Zarządzania
Rafał Wiśniewski [rafwis@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN