Polish Geographical Review (Przegląd Geograficzny)

The longest-running (since 1919) Polish geographical journal with countrywide coverage. In the years 1919-1953, it appeared under the sponsorship of the Polish Geographical Society, and later on, since 1954 – it has been published by the Institute of Geography (and Spatial Organization) Polish Academy of Sciences.

The journal publishes original papers that cover a range of theoretical, methodological, and empirical issues, with subject-matter reflecting both main trends as well as an evolution going on in Polish geography. The majority of papers is published in Polish, and only occasionally in English. Among the Authors are not only Poles but also foreigners. Since 2001, the particular issues have been dedicated to two broadly defined geographical fields, i.e. being entirely focused on either physical or socio-economic geography.

A Quarterly – in the past, some of the numbers were published as combined issues (in the years 1941-1946 one issue per year). In 2019, 90th volume appeared. The journal is prepared and edited by the Committee of Editors; since 2001, the editorial works have been conducted in cooperation with consultative and advisory body in the form of Editorial Board, consisting of renowned representatives of geographical sciences both from Poland and abroad.

The journal is indexed by Scopus, GeoRef, ProQuest-IBBS, Geobase, Current Geographical Publications – Contents, Bibliographie Géographique Internationale.

The primary version of the journal is printed version.

Current issue

Articles

Degradacja powierzchni ziemi – zakres terminologiczny, metody oceny i perspektywy badań

Paweł Prokop

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 5-17 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.1

Further information

Abstract:

W artykule zwrócono uwagę na rosnące zainteresowanie problemem degradacji powierzchni ziemi w związku z obecną i przewidywaną w przyszłości dużą presją na zasoby środowiska przyrodniczego. Dokonano przeglądu definicji degradacji i jej postrzegania z punktu widzenia różnych dyscyplin naukowych. Zaprezentowano przykładowe metody identyfikacji i oceny degradacji w różnych skalach czasowo-przestrzennych, wskazując ich zalety i ograniczenia. Ponadto przedstawiono perspektywy badań degradacji powierzchni ziemi, wykazując konieczność rozwoju prac nad identyfikacją czynników degradacji i ich wzajemnego oddziaływania w strefie umiarkowanej na poziomie regionu i kraju. W tym kontekście szczególnie interesująca wydaje się możliwość połączenia oceny degradacji ziemi z oceną świadczenia usług ekosystemowych.

Keywords: środowisko przyrodnicze, degradacja, pustynnienie, wylesianie, zaludnienie

Paweł Prokop [pawel@zg.pan.krakow.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 31-018 Krakow, Sw. Jana 22, Poland

Wietrzenie mrozowe wybranych skał tatrzańskich w świetle badań laboratoryjnych

Ewa Lubera, Paweł Krzaklewski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 19-39 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.2

Further information

Abstract:

Wietrzenie mrozowe jest jednym z rodzajów wietrzenia fizycznego. Celem opracowania jest poznanie zróżnicowania tempa i przebiegu wietrzenia mrozowego oraz tempa i rozmiarów odpadania materiału ze ścian skalnych na podstawie badań terenowych i laboratoryjnych. Zróżnicowanie typów skał tatrzańskich, skład mineralny, ich uszczelnienie, zróżnicowana nasiąkliwość, porowatość decydują o przebiegu procesu, odmiennych efektach i produktach wietrzenia. Skutkiem wietrzenia jest rozluźnianie i stopniowe rozdrabnianie skały na mniejsze fragmenty. Próbki skalne, przeznaczone do badań laboratoryjnych reprezentowały utwory różnego wieku i różnych jednostek geologicznych Tatr Zachodnich. Przeprowadzone badania laboratoryjne symulują procesy zachodzące w warunkach naturalnych pozwalają na analizę cech fizycznych skał. Na podstawie wyliczonego wskaźnika wietrzenia mrozowego wyznaczono skały o najmniejszej i największej odporności na wietrzenie mrozowe.

Na znaczną odporność badanych skał tatrzańskich wpływa niewielka porowatość otwarta, niska nasiąkliwość i zwięzłość skał, dobre wysortowanie ziaren skalnych, małe spękanie prób w stanie wyjściowym, obecność spoiwa zapełniającego niemal całkowicie pory skalne.

Wpływ tekstury na rozpad skał nie został zaobserwowany, natomiast występowanie żył mineralnych w skale, determinuje ich sposób rozpadu, co miało miejsce w  próbach zlepieńca drobnoziarnistego.

Keywords: wietrzenie mrozowe, Tatry Zachodnie, symulacja laboratoryjna

Ewa Lubera [ewalubera@uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
Paweł Krzaklewski [pawelkrzaklewski@uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński,Stacja Naukowa Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej

Wahania poziomów wody jezior w Polsce w latach 1956-2015

Adam Choiński, Jerzy Jańczak, Mariusz Ptak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 41-54 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.3

Further information

Abstract:

W pracy przedstawiono zmiany średnich rocznych poziomów wód 16. jezior w latach 1956-2015. Cechowały się one zróżnicowanymi amplitudami stanów wody, które wahały się od 26 cm (Jezioro Studzieniczne) do 132 cm (jezioro Roś). W analizowanym zbiorze odnotowano trzy sytuacje: wzrostu (pięć jezior), spadku (dwa jeziora) oraz braku wyraźnych tendencji zmian (dziewięć jezior) średnich rocznych stanów wody. Spośród jezior w których odnotowano istotnie statystycznie wzrost poziomu wody największe tempo miało miejsce w przypadku Jamna i wyniosło aż 6,3 cm·dek-1. Z kolei najszybciej obniżenie poziomu wody miało miejsce w przypadku Jeziora Ełckiego (3,6 cm·dek-1). Co ważne podkreślenia jeziora o różnym charakterze zmian poziomów wody, nie grupowały się w układzie regionalnym a różne kierunki zmian stanów wody, występowały nawet na jeziorach położonych w niewielkich odległościach od siebie. Zestawione dane potwierdzają wcześniejsze badania z zakresu fluktuacji poziomu wody w jeziorach (prowadzone w krótszych okresach), wskazując na kluczową rolę czynników lokalnych nad klimatycznymi.

Keywords: jeziora, stany wody, tendencje, antropopresja, Polska

Adam Choiński, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Zakład Hydrologii i Gospodarki Wodnej
Jerzy Jańczak, Uniwersytet Gdański, Instytut Geografii
Mariusz Ptak [ptakm@amu.edu.pl], Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Zakład Hydrologii i Gospodarki Wodnej

Wpływ cofki zbiornika zaporowego na koryto rzeki górskiej - perspektywy badań

Maciej Liro, Kazimierz Krzemień

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 55-68 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.4

Further information

Abstract:

Strefa cofki zbiornika zaporowego to fragment dna doliny rzeki powyżej zbiornika zaporowego zalewany wodą podczas stanów wyższych niż jego normalny/średni poziom piętrzenia (tzw. zjawisko cofki). Oddziaływanie cofki na procesy fluwialne może wywoływać długookresowe zaburzenia w funkcjonowaniu abiotycznych i biotycznych elementów systemu fluwialnego, ponieważ wielkość i czas trwania zalewów wody związanych z cofką są większe niż te wynikające z naturalnego reżimu rzeki. Dotychczasowe prace pokazują, że oddziaływanie cofki na morfologię koryta rzeki żwirodennej powoduje wymuszoną depozycję rumowiska korytowego i związane z tym zmiany morfologii koryta (faza 1) oraz depozycję drobnoziarnistego rumowiska przyczyniającą się do ekspansji roślinności nadrzecznej na nieporośniętych częściach koryta i prowadzącą do rozwoju stabilnego bocznie, krętego koryta (faza 2). W cofce może także dochodzić do przekształceń struktury roślinności nadrzecznej (np. eliminacji roślinności nieodpornej na stres wodny), przekształceń struktury siedlisk zwierząt nadrzecznych oraz wymuszonych zmian użytkowania terenu. Zmiany te mogą istotnie wpływać na funkcjonowanie biogeomorfologiczne koryta rzecznego w strefie cofki i stanowią wyzwanie dla zarządzania tymi strefami. Szczególnie interesująca dla przyszłych badań wydaje się ilościowa analiza zmian interakcji hydrodynamika-osady-roślinność, wywołanych przez cofkę, w ciekach górskich różnych stref klimatycznych.

Keywords: zbiorniki zaporowe, antropopresja, rzeki i koryta górskie, roślinność nadrzeczna

Maciej Liro [maciej.liro@gmail.com], Instytut Ochrony Przyrody, Polska Akademia Nauk
Kazimierz Krzemień, Uniwersytet Jagielloński,Stacja Naukowa Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej

Granica państwa a spójność danych dla potrzeb analiz hydrologicznych. Studium przypadku dla zlewni Wiaru na pograniczu polsko-ukraińskim

Rafał Kroczak, Tomasz Bryndal, Szymon Biały, Olga Pylypovych, Yurij Andreychuk, Anna Rutar

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 69-92 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.5

Further information

Abstract:

Badania hydrologiczne wymagają opracowania baz danych geograficznych (BDG) pozwalających na obliczanie np. parametrów fizjograficznych zlewni oraz ocenę zmian w wielkości zasobów wodnych. Budowa tego typu baz wymaga korzystania z różnych zbiorów danych hydro-meteorologicznych i kartograficznych, które powinny być z sobą spójne i porównywalne. Spełnienie tego warunku jest trudne zwłaszcza w zlewniach transgranicznych położonych na granicy Unii Europejskiej. W pracy dokonano przeglądowej analizy zasobów danych, które mogą być wykorzystane w budowie BDG dla potrzeb prowadzenia badań hydrologicznych w zlewniach położonych na pograniczu polsko-ukraińskim (rzeka Wiar). Ustalono, że istnieją duże różnice w dostępności i możliwości pozyskania odpowiednich danych. Dotyczą one przede wszystkim danych kartograficznych, udostępnianych w formacie umożliwiającym prowadzenie analiz z użyciem narzędzi GIS. Dyrektywy UE spowodowały, że zasoby danych o środowisku geograficznym dla polskiej części zlewni są dosyć obszerne i powszechnie dostępne, w przeciwieństwie do danych dla części ukraińskiej. Fakt ten implikuje wiele problemów natury metodologicznej już na etapie gromadzenia danych. Oprócz przeglądu zasobów zaproponowano rozwiązania mające na celu ujednolicenie danych dla obu części zlewni.

Keywords: badania hydrologiczne, zlewnie transgraniczne, analiza porównawcza, spójność danych, monitoring

Rafał Kroczak [rafal.kroczak@up.krakow.pl], Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii
Tomasz Bryndal, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii
Szymon Biały, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii
Olga Pylypovych, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki
Yurij Andreychuk, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki
Anna Rutar, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki

Uwarunkowania stosowania miar ilościowych w geografii fizycznej

Andrzej Harasimiuk, Katarzyna Ostaszewska

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 93-107 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.6

Further information

Abstract:

Celem niniejszej pracy jest ukazanie zagrożeń płynących z nadmiernego zaufania do wiarygodności uogólnień uzyskanych na drodze stosowania miar ilościowych. W artykule dokonano egzemplifikacji problemów związanych ze stosowaniem metod ilościowych. Obecnie, w geografii fizycznej obowiązuje paradygmat ilościowego wyrażania wyników badań,  który stwarza pozory absolutnej obiektywności. Realna przyroda nie jest abstrakcją i w swej różnorodności i złożoności stawia interpretacji liczbowej szereg warunków. Prawa przyrody realizują się w przestrzeni o nie do końca poznanej strukturze, przestrzeni niejednorodnej, innej niż w założeniach większości formuł fizycznych. Ta nieadekwatność stosowanych formuł i modeli do charakteru zjawisk i interpretacji przestrzennej jest powszechna, bowiem większość procedur milcząco zakłada badania w przestrzeni jednorodnej. Z racji niejednorodności przestrzeni, sezonowości i poligenetyczności, zjawiska badane w środowisku przyrodniczym mają najczęściej wielomodalne (wielowierzchołkowe) rozkłady obserwowanych zmiennych. W takich uwarunkowaniach estymacja stanów średnich z rozkładów wartości zmiennych poprzez średnią arytmetyczną bywa niewłaściwa i pozostaje w opozycji do podstawowej właściwości krajobrazu jaką jest zróżnicowanie regionalne. W wyniku prostego uśrednienia jako reprezentatywne mogą być przyjmowane stany (wartości zmiennych), które w przyrodzie są rzadko spotykane lub wykluczone. Przy formułowaniu uogólnień na podstawie średnich reprezentujących zróżnicowane wielkościowo fragmenty obiektów przyrodniczych powinny być stosowane średnie ważone (jest to szczególnie ważne przy bilansowaniu obiegu substancji). W artykule, poza krytyką bezrefleksyjnego stosowania narzędzi statystycznych, wskazano niektóre możliwości reinterpretacji miar statystycznych po rozdzieleniu danych na podgrupy reprezentujące określone fragmenty przestrzeni lub kategorie zjawisk, ułatwiając tym samym podjęcie prób wyjaśnień genetycznych. Bez świadomości właściwości badanej struktury rozbudowane wyrażenia statystyczne nic nie wnoszą do analizy struktury badanego obiektu, tym bardziej, o rozumieniu zasad jego funkcjonowania. Istotą postępu w nauce jest bowiem zwiększenie zakresu rozumienia zjawisk, a nie szczegółowość ich opisu.

Keywords: krajobraz, metody ilościowe, przestrzeń jednorodna i niejednorodna

Andrzej Harasimiuk [a.harasimiuk@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
Katarzyna Ostaszewska, Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych

Zanieczyszczenie powietrza w uzdrowiskach polskich – problem gmin uzdrowiskowych oraz kuracjuszy

Magdalena Kuchcik

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 109-134 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.7

Further information

Abstract:

Niniejszy artykuł przedstawia zanieczyszczenie powietrza PM10, PM2,5 i B(a)P w uzdrowiskach polskich w latach 2010-2018. Analizie poddano wyniki pomiarów prowadzonych stale lub okresowo przez WIOŚ. Przeanalizowano wartości średniego rocznego stężenia zanieczyszczeń, liczbę dni ze stężeniem dopuszczalnym, przebieg roczny oraz podano przyczyny tego stanu rzeczy. Uzdrowiskami o największym zapyleniu powietrza są Swoszowice, leżące na przedmieściach Krakowa, w dalszej kolejności Cieplice, położone w Kotlinie Jeleniogórskiej, ale także Busko-Zdrój. W pyle oznacza się benzo(a)piren, toksyczny i groźny dla zdrowia człowieka, którego stężenie we wszystkich uzdrowiskach w analizowanych latach 4-10-krotnie przewyższało dopuszczalną normę. Takie warunki uniemożliwiają nie tylko prowadzenie klimatoterapii na zewnątrz budynków, ale przenika do wnętrz budynków i kuracjusze oddychają nim w czasie fizykoterapii i wszystkich zabiegów prowadzonych w obiektach uzdrowiskowych. Na przykładzie Szczawna-Zdroju, Szczawnicy i Buska-Zdroju przedstawiono przyczyny obecnego stanu rzeczy i trudności w jego poprawie. We wszystkich uzdrowiskach głównym źródłem zanieczyszczeń jest niska emisja i transport drogowy. Czasem, jak w przypadku Szczawna-Zdroju, drogi przebiegają obok głównych obiektów uzdrowiskowych. Często dochodzi do spływu zanieczyszczeń w stronę obniżeń terenu i den dolin, gdzie zlokalizowane są obiekty uzdrowiskowe. Problemów jest znacznie więcej, a bez odejścia od ogrzewania węglem, bez mądrej polityki państwa, gminy uzdrowiskowe same nie poradzą sobie z problemem zanieczyszczenia powietrza.

Keywords: pył zawieszony, benzo(a)piren, uzdrowiska, klimatoterapia, niska emisja

Magdalena Kuchcik [mkuchcik@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Klimat akustyczny polskich uzdrowisk

Jarosław Baranowski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 135-153 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.8

Further information

Abstract:

Celem badań, których wyniki przedstawiono w artykule, była ogólna ocena stanu zagrożenia hałasem w uzdrowiskach Polskich i trendu ich zmian w ostatnich 10 latach oraz próba wyjaśnienia, na przykładzie dwóch uzdrowisk nadmorskich (Świnoujście i Kołobrzeg), jakie czynniki stanowią realne źródło zanieczyszczenia hałasem i jakie działania naprawcze przynoszą oczekiwane efekty. Starano się również wskazać funkcje, jakie pełnią w dzisiejszych czasach uzdrowiska. Rozszerzenie oferty prowadzi do przekształcenia ich w obiekty wielofunkcyjne. Powiązania działalności sanatoryjnej i biznesu turystycznego wyznaczają nową jakość w polskich uzdrowiskach. Wielofunkcyjność uzdrowisk wiąże się ze zwiększoną liczbą osób je odwiedzających oraz większą presją akustyczną na środowisko.

Keywords: hałas, klimat akustyczny, uzdrowiska statutowe, klimatoterapia

Jarosław Baranowski [j.bar@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Ocena działalności naukowo-badawczej ośrodków geograficznych w Polsce

Jerzy Bański, Barbara Solon

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 1, pp. 155-167 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.1.9

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest ocena geograficznych jednostek naukowo-badawczych, uwzględniająca dorobek publikacyjny, projektowy oraz osiągnięcia i dynamikę kariery zawodowej ich pracowników. Autorzy zajmują się wyłącznie działalnością naukową jednostek i nie uwzględniają składnika edukacyjnego (tj. warunków kształcenia, umiędzynarodowienia studiów, liczby kandydatów na studia, przebiegu karier zawodowych absolwentów, itp.). W opracowaniu wykorzystano przede wszystkim dwie bazy danych dotyczące polskiej nauki, gromadzone i udostępniane przez Ośrodek Przetwarzania Informacji (OPI) PIB (https://www.opi.org.pl). Pierwszą z nich jest serwis „Nauka Polska”, drugą bazy POL-on. Wskazano na duże dysproporcje ocenianych ośrodków geograficznych oraz naukowców reprezentującymi dwie subdyscypliny geografii. Geografowie fizyczni zdecydowanie przewodzą we wszystkich ocenach związanych z publikacjami naukowymi. Natomiast geografowie społeczni częściej angażują się w projekty badawcze i ekspertyzy.

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Barbara Solon [b.solon@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Forthcoming

Articles

Wsie zanikające – identyfikacja i analiza wybranych cech społeczno-ekonomicznych

Jerzy Bański, Monika Wesołowska, Krzysztof Łoboda

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest identyfikacja osiedli wiejskich, które w okresie po zakończeniu II wojny światowej ulegają stopniowemu zanikowi w rezultacie silnego wyludnienia. Analiza obejmuje ponad 41 tys. miejscowościach wiejskich. Na podstawie sześciu okresów międzyspisowych (spisy powszechne ludności z lat 1950, 1960, 1970, 1978, 1988, 2002 i 2011) prześledzono wielkość i kierunek zmian demograficznych we wszystkich miejscowościach i na tej podstawie wyodrębniono grupę wsi zanikających. Autorzy podejmują też próbę oceny wybranych cech społeczno-ekonomicznych i przestrzennych charakteryzujących zanikające wsi.

Keywords: osadnictwo wiejskie, ludność rolnicza, wsie zanikające, procesy społeczno-ekonomiczne, wyludnianie, Polska

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Monika Wesołowska, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej
Krzysztof Łoboda, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej

Transport-related problems in Bratislava and its suburban region

Daniel Michniak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Increased daily mobility between Bratislava and its hinterland and mobility within the city puts demands on the transport system. The massive increase in road transport, connected inter alia with the rapid development of suburbanisation based mainly on individual automobile transport, caused many problems. This paper introduces the selected problems related to the transport in Bratislava and its hinterland from a geographical perspective and outlines the way how to improve the unfavourable situation. The future of transport in Bratislava and its hinterlands requires the creation of a multimodal transport system, which can effectively serve various transport requirements and ensure mobility of inhabitants.

Keywords: transport infrastructure, public transport, individual transport, suburbanisation, Bratislava

Daniel Michniak [geogmich@savba.sk], Institute of Geography, Slovak Academy of Sciences

Ułomności statystyki motoryzacji w Polsce i ich konsekwencje dla badań geograficznych

Bartłomiej Kołsut, Jędrzej Gadziński, Tadeusz Stryjakiewicz

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Celem artykułu jest identyfikacja ułomności statystyki opisującej wielkość i strukturę parku samochodów osobowych w Polsce, a także sformułowanie konsekwencji tych ułomności dla badań geograficznych. Ułomności, które poddano szczegółowej analizie, podzielono na trzy grupy: 1) „martwe dusze”, czyli zawyżanie liczby pojazdów poprzez pozostawanie w ewidencji samochodów od dawna nieporuszających się po drogach, 2) „auta z kratką”, czyli zaniżanie liczby samochodów osobowych i zawyżanie liczby samochodów ciężarowych w związku z masowym zjawiskiem rejestrowania aut osobowych z homologacją ciężarową oraz 3) auta firmowe, czyli zawyżanie liczby pojazdów w miastach będących siedzibami firm leasingowych i dużych przedsiębiorstw posiadających samochody służbowe. W artykule określono skalę przeszacowania wielkości wskaźnika motoryzacji w Polsce, a także obszary (traktując powiaty jako podstawowe jednostki przestrzenne), na których to przeszacowanie przyjmuje najwyższe wartości.

Keywords: statystyka motoryzacji, poziom motoryzacji, rynek samochodów, geografia transportu, Polska

Bartłomiej Kołsut [bartkol@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Jędrzej Gadziński [jedgad@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Tadeusz Stryjakiewicz [tadek@amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University. Poznań. Poland

Dostępność dzienna pomiędzy miastami wojewódzkimi w Polsce

Ewa Garbacz, Tomasz Komornicki, Karol Kowalczyk

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Artykuł zawiera próbę określenia potencjału do tworzenia wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych w układzie miast wojewódzkich Polski. W tym celu  przeprowadzono analizę dostępności transportowej pomiędzy miastami wojewódzkimi w Polsce, posługując się wskaźnikiem dostępności dziennej. Pomiar dostępności dziennej wykonano na podstawie czasów przejazdów transportem indywidualnym (samochodowym) i kolejowym. Ponadto w analizie uwzględniono trzy warianty czasowe podróży jednodniowej (4, 6 i 8 godzin dostępnych w miejscu docelowym podróży). Pozwoliło to na utworzenie syntetycznego wskaźnika dostępności dziennej dla poszczególnych miast wojewódzkich, a następne na sklasyfikowanie ich pod kątem potencjału do nawiązywania wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych.

Keywords: dostępność transportowa, dostępność dzienna, miasta wojewódzkie, powiązania funkcjonalne, metropolia sieciowa

Ewa Garbacz [ewa.garbacz@poczta.umcs.lublin.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej
Tomasz Komornicki [t.komorn@twarda.pan.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej; Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Karol Kowalczyk [karol.kowalczyk@poczta.umcs.lublin.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej

Przestępczość jako zjawisko geograficzne? Przegląd badań nad zjawiskiem w świetle wybranych nauk

Agnieszka Lisowska-Kierepka

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Przestępczość stanowi tego rodzaju zjawisko, które bezpośrednio dotyka mieszkańców zasadniczo wszystkich obszarów na świecie. Jego zróżnicowanie, jeśli idzie o wielkość czy różnorodność popełnianych czynów, czyni je dodatkowo niezwykle niebezpiecznym. Nie dziwi zatem fakt, że wiele dziedzin naukowych zajmuje się jego analizą w różnych kontekstach próbując je wyjaśnić, czy ze strony lepszego poznania natury sprawcy – zaburzeń mających istotny wpływ na jego postępowanie, a zatem identyfikację różnych zjawisk chorobowych, które jednocześnie będą stanowić o konieczności izolacji takiej jednostki, czy też z punktu widzenia stworzenia odpowiedniego zestawu narzędzi będących pomocnymi w resocjalizacji jednostki, która dopuściła się czynu z prawem niezgodnego. Niemniej jednak traktowanie zjawiska całkowicie odrębnie przez poszczególne nauki nie pozwoli na pełne jego zrozumienie, stąd też podkreśla się, że konieczna jest w tym kontekście współpraca wielu różnych dyscyplin naukowych. Niniejsze opracowanie obejmuje przegląd badań dotyczących przestępczości jako zjawiska geograficznego ujmowanego pierwotnie w zakresie różnych dyscyplin naukowych. Współczesne rozważania nad zjawiskiem wydają się skupiać w obrębie trzech podejść – kryminologicznego, socjologicznego i geograficznego i w taki sposób przeprowadzony został przegląd literatury w prezentowanej pracy. Celem pracy jest ukazanie zjawiska przestępczości w świetle różnych nauk, a także odpowiedź na pytanie czy przestępczość i w jakim zakresie jest zjawiskiem geograficznym.

Keywords: przestępczość, kwerenda literaturowa, przegląd badań, kryminologia, socjologia, geografia

Agnieszka Lisowska-Kierepka [agnieszka.lisowska@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowaniu Środowiska

Kształtowanie układu administracyjnego II Rzeczypospolitej w świetle ówczesnych map

Piotr Eberhardt

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

We wstępnej części artykułu przedstawiono początki kształtowania się granic politycznych i administracyjnych w odrodzonym po I wojnie światowej państwie polskim. W celu określenia ich zasięgu geograficznego dołączono do tekstu osiem oryginalnych map wykreślonych i opublikowanych w latach 1918–1921. Zostały one opisane i skomentowane od strony geograficznej. Tłumaczą one wiele kwestii politycznych a zwłaszcza ukazują uwarunkowania i skutki konfliktów militarnych, które wówczas prowadziło państwo polskie ze swoimi sąsiadami. Wytyczone wówczas granice polityczno-administracyjne trwały w zasadzie do 1938 r.

Keywords: granice polityczne Polski, mapy polityczno-administracyjne, województwa II Rzeczypospolitej

Piotr Eberhardt [p.ebe@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Funkcjonalne różnicowanie małych miast północno-wschodniej Polski w warunkach depopulacji

Ewa Korcelli-Olejniczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Further information

Abstract:

Małe miasta położone na obszarach peryferyjnych doświadczają przemian funkcjonalnych w warunkach odpływu migracyjnego i przyspieszonego starzenia się populacji. W artykule została przedstawiona analiza czynników tych zmian, odwołująca się do koncepcji konkurencyjności terytorialnej R. Camagniego. Praca dotyczy 19 małych miast północno-wschodniej Polski, w których zostały przeprowadzone badania przy zastosowaniu metod jakościowych – wywiadów pogłębionych oraz ankiety opartej na bezpośrednim kontakcie z respondentami. Wyróżniono funkcje wyspecjalizowane oraz funkcje o lokalnym zasięgu, podtrzymujące (lub stabilizujące) funkcjonalne relacje miasto - obszary wiejskie na lokalnym poziomie systemu osadniczego. Zarysowane są tendencje prowadzące do przyszłych zmian, w tym wzrostu znaczenia pełnionej przez małe miasta funkcji miejsca zamieszkania w lokalnym, jak również ponadlokalnym wymiarze.

Keywords: małe miasta, regiony peryferyjne, funkcje wyspecjalizowane, konkurencyjność terytorialna

Ewa Korcelli-Olejniczak [eko@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN