Polish Geographical Review (Przegląd Geograficzny)

The longest-running (since 1919) Polish geographical journal with countrywide coverage. In the years 1919-1953, it appeared under the sponsorship of the Polish Geographical Society, and later on, since 1954 – it has been published by the Institute of Geography (and Spatial Organization) Polish Academy of Sciences.

The journal publishes original papers that cover a range of theoretical, methodological, and empirical issues, with subject-matter reflecting both main trends as well as an evolution going on in Polish geography. The majority of papers is published in Polish, and only occasionally in English. Among the Authors are not only Poles but also foreigners. Since 2001, the particular issues have been dedicated to two broadly defined geographical fields, i.e. being entirely focused on either physical or socio-economic geography.

A Quarterly – in the past, some of the numbers were published as combined issues (in the years 1941-1946 one issue per year). In 2019, 90th volume appeared. The journal is prepared and edited by the Committee of Editors; since 2001, the editorial works have been conducted in cooperation with consultative and advisory body in the form of Editorial Board, consisting of renowned representatives of geographical sciences both from Poland and abroad.

The journal is indexed by Scopus, GeoRef, ProQuest-IBBS, Geobase, Current Geographical Publications – Contents, Bibliographie Géographique Internationale.

The primary version of the journal is printed version.

Open Access journal. Papers are published under a Creative Common Attribution CC BY 4.0 licence without embargo period. 

Current issue

Articles

Wsie zanikające – identyfikacja i analiza wybranych cech społeczno-ekonomicznych

Jerzy Bański, Monika Wesołowska, Krzysztof Łoboda

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 175-189 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.1

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest identyfikacja osiedli wiejskich, które w okresie po zakończeniu II wojny światowej ulegają stopniowemu zanikowi w rezultacie silnego wyludnienia. Analiza obejmuje ponad 41 tys. miejscowościach wiejskich. Na podstawie sześciu okresów międzyspisowych (spisy powszechne ludności z lat 1950, 1960, 1970, 1978, 1988, 2002 i 2011) prześledzono wielkość i kierunek zmian demograficznych we wszystkich miejscowościach i na tej podstawie wyodrębniono grupę wsi zanikających. Autorzy podejmują też próbę oceny wybranych cech społeczno-ekonomicznych i przestrzennych charakteryzujących zanikające wsi.

Keywords: osadnictwo wiejskie, ludność rolnicza, wsie zanikające, procesy społeczno-ekonomiczne, wyludnianie, Polska

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Funkcjonalne różnicowanie małych miast północno-wschodniej Polski w warunkach depopulacji

Ewa Korcelli-Olejniczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 191-212 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.2

Further information

Abstract:

Małe miasta położone na obszarach peryferyjnych doświadczają przemian funkcjonalnych w warunkach odpływu migracyjnego i przyspieszonego starzenia się populacji. W artykule przedstawiona jest analiza czynników tych zmian, odwołująca się do koncepcji konkurencyjności terytorialnej R. Camagniego (2002). Praca dotyczy 19 małych miast północno-wschodniej Polski, w których zostały przeprowadzone badania przy zastosowaniu metod jakościowych – wywiadu pogłębionego oraz wywiadu kwestionariuszowego. Wyróżniono funkcje wyspecjalizowane oraz funkcje o lokalnym zasięgu, podtrzymujące (lub stabilizujące) funkcjonalne relacje miasto – obszary wiejskie na lokalnym poziomie systemu osadniczego. Zarysowano tendencje prowadzące do przyszłych zmian, w tym wzrostu znaczenia pełnionej przez małe miasta funkcji miejsca zamieszkania w lokalnym, jak również ponadlokalnym wymiarze

Keywords: małe miasta, regiony peryferyjne, funkcje wyspecjalizowane, konkurencyjność terytorialna

Ewa Korcelli-Olejniczak [eko@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Transport-related problems in Bratislava city and its suburban region

Daniel Michniak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 213-226 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.3

Further information

Abstract:

Increased daily mobility between Bratislava and its hinterland combines with mobility within the city to put demands on the transport system. The massive increase in road transport, connected inter alia with the rapid development of suburbanisation based mainly on individual automobile transport, has caused many problems. This paper introduces some of those problems as manifested in Bratislava and its hinterland – from a geographical perspective – and outlines the way in which an unfavourable situation can be improved. The future of transport in Bratislava and its hinterland requires the creation of a multimodal transport system, which can effectively serve various transport requirements and ensure the mobility of inhabitants.

Keywords: transport infrastructure, public transport, individual transport, suburbanisation, Bratislava

Daniel Michniak [geogmich@savba.sk], Institute of Geography, Slovak Academy of Sciences

Ułomności statystyki motoryzacji w Polsce i ich konsekwencje dla badań geograficznych

Bartłomiej Kołsut, Jędrzej Gadziński, Tadeusz Stryjakiewicz

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 227-245 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.4

Further information

Abstract:

Celem artykułu jest identyfikacja ułomności statystyki opisującej wielkość i strukturę parku samochodów osobowych w Polsce, a także sformułowanie konsekwencji tych ułomności dla badań geograficznych. Ułomności, które poddano szczegółowej analizie, podzielono na trzy grupy: 1) „martwe dusze”, czyli zawyżanie liczby pojazdów poprzez pozostawanie w ewidencji samochodów od dawna nieporuszających się po drogach, 2) „auta z kratką”, czyli zaniżanie liczby samochodów osobowych i zawyżanie liczby samochodów ciężarowych w związku z masowym zjawiskiem rejestrowania aut osobowych z homologacją ciężarową oraz 3) auta firmowe, czyli zawyżanie liczby pojazdów w miastach będących siedzibami firm leasingowych i dużych przedsiębiorstw posiadających samochody służbowe. W artykule określono skalę przeszacowania wielkości wskaźnika motoryzacji w Polsce, a także obszary (traktując powiaty jako podstawowe jednostki przestrzenne), na których to przeszacowanie przyjmuje najwyższe wartości.

Keywords: statystyka motoryzacji, poziom motoryzacji, rynek samochodów, geografia transportu, Polska

Bartłomiej Kołsut [bartkol@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Jędrzej Gadziński [jedgad@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Tadeusz Stryjakiewicz [tadek@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

Dostępność dzienna w układzie miast wojewódzkich w Polsce

Ewa Garbacz, Tomasz Komornicki, Karol Kowalczyk

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 247-265 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.5

Further information

Abstract:

Przedmiotem artykułu jest analiza poziomu dostępności dziennej w układzie miast wojewódzkich w Polsce, w kontekście ich potencjału do kształtowania wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych. Pomiar dostępności dziennej wykonano na podstawie czasów przejazdu transportem indywidualnym (samochodowym) i kolejowym. Ponadto w analizie uwzględniono trzy warianty czasowe podróży jednodniowej (4, 6 i 8 godzin dostępnych w miejscu docelowym podróży). Pozwoliło to na utworzenie syntetycznego wskaźnika dostępności dziennej dla poszczególnych miast wojewódzkich, a następnie na sklasyfikowanie ich pod kątem możliwości kształtowania wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych.

Keywords: dostępność transportowa, dostępność dzienna, miasta wojewódzkie, powiązania funkcjonalne, metropolia sieciowa

Tomasz Komornicki [t.komorn@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00‑818 Warsaw: Poland
Karol Kowalczyk [karol.kowalczyk@poczta.umcs.lublin.pl], Department of Socio-Economic Geography Maria Curie-Sklodowska University Pl. M. Curie-Skłodowskiej 5, 20-031 Lublin: Poland

Przestępczość jako zjawisko geograficzne? Przegląd badań nad zjawiskiem w świetle wybranych nauk

Agnieszka Lisowska-Kierepka

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 267-290 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.6

Further information

Abstract:

Przestępczość stanowi tego rodzaju zjawisko, które bezpośrednio dotyka mieszkańców zasadniczo wszystkich obszarów na świecie. Jego zróżnicowanie, jeśli idzie o wielkość czy różnorodność popełnianych czynów, czyni je dodatkowo niezwykle niebezpiecznym. Wiele dziedzin naukowych zajmuje się jego analizą w różnych kontekstach próbując je wyjaśnić, czy ze strony lepszego poznania natury sprawcy – zaburzeń mających istotny wpływ na jego postępowanie, a zatem identyfikację różnych zjawisk chorobowych, które jednocześnie będą stanowić o konieczności izolacji takiej jednostki, czy też z punktu widzenia stworzenia odpowiedniego zestawu narzędzi będących pomocnymi w resocjalizacji jednostki, która dopuściła się czynu z prawem niezgodnego. Traktowanie zjawiska całkowicie odrębnie przez poszczególne nauki nie pozwoli na pełne jego zrozumienie, stąd też podkreśla się, że konieczna jest w tym kontekście współpraca wielu dyscyplin naukowych. Niniejsze opracowanie obejmuje przegląd badań dotyczących przestępczości jako zjawiska geograficznego ujmowanego pierwotnie w zakresie różnych dyscyplin naukowych. Współczesne rozważania nad zjawiskiem skupiają się w obrębie trzech podejść – kryminologicznego, socjologicznego i geograficznego i w taki sposób przeprowadzony został przegląd literatury. Celem pracy jest ukazanie zjawiska przestępczości w świetle różnych nauk, a także odpowiedź na pytanie czy i w jakim zakresie przestępczość jest zjawiskiem geograficznym.

Keywords: przestępczość, przegląd badań, kryminologia, socjologia, geografia

Agnieszka Lisowska-Kierepka [agnieszka.lisowska@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowaniu Środowiska

Kształtowanie układu administracyjnego II Rzeczypospolitej w świetle ówczesnych map

Piotr Eberhardt

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 291-310 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.7

Further information

Abstract:

We wstępnej części artykułu przedstawiono początki kształtowania się granic politycznych i administracyjnych w odrodzonym po I wojnie światowej państwie polskim. W celu określenia ich zasięgu geograficznego dołączono do tekstu osiem oryginalnych map wykreślonych i opublikowanych w latach 1918–1921. Zostały one opisane i skomentowane od strony geograficznej. Mapy te tłumaczą wiele kwestii politycznych, a zwłaszcza ukazują uwarunkowania i skutki konfliktów militarnych, które prowadziło państwo polskie ze swoimi sąsiadami. Wytyczone wówczas granice polityczno-administracyjne trwały w zasadzie do 1938 r.

Keywords: granice polityczne Polski, mapy polityczno-administracyjne, województwa II Rzeczypospolitej

Piotr Eberhardt [p.ebe@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Forthcoming

Articles

Wpływ cyrkulacji atmosferycznej na ilość całkowitego promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni ziemi w Polsce w latach 1986-2015

Kinga Kulesza

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3

Further information

Abstract:

Promieniowanie słoneczne jest jedną z najważniejszych zmiennych w bilansie energetycznym powierzchni czynnej. Czynnikiem, który modyfikuje dopływ energii promienistej do powierzchni ziemi jest ruch (cyrkulacja) atmosfery i związane z nim zmiany ilości zawartych w atmosferze aerozoli, pary wodnej oraz zmiany zachmurzenia. Celem pracy było określenie wpływu cyrkulacji atmosferycznej na ilość całkowitego promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni ziemi w Polsce. Typy cyrkulacji atmosferycznej zostały wyznaczone za pomocą zmodyfikowanej klasyfikacji Lityńskiego, a całkowite promieniowanie słoneczne analizowano na podstawie danych z produktów satelitarnych CM SAF. Przedstawiono średnie dobowe sumy promieniowania podczas poszczególnych typów cyrkulacji, a także sumy dobowe podczas makrotypów A, 0, C oraz w dniach z adwekcją z poszczególnych kierunków. Zaprezentowano przestrzenny rozkład promieniowania nad obszarem Polski podczas poszczególnych typów cyrkulacji. Największe dobowe sumy promieniowania słonecznego są związane z antycyklonalnymi typami cyrkulacji, najmniejsze zaś z cyklonalnymi. Największa średnia dobowa suma promieniowania słonecznego występuje podczas cyrkulacji antycyklonalnej południowo-zachodniej, co jest związane z silnie rozbudowanym Wyżem Azorskim. W pracy wykazano także, że panujący układ baryczny ma większy wpływ na kształtowanie sum dobowych całkowitego promieniowania słonecznego nad Polską niż kierunek adwekcji mas powietrza.

Keywords: cyrkulacja atmosferyczna, promieniowanie słoneczne, Polska, typy cyrkulacji, Lityński

Kinga Kulesza [kingakulesza@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych

Szorstkość pokrycia terenu jako źródło błędu metody SfM zastosowanej do rekonstrukcji wysokości pokrywy śnieżnej

Damian Szafert, Bartłomiej Miziński, Tomasz Niedzielski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3

Further information

Abstract:

Artykuł ma na celu zbadanie związku pomiędzy błędami rekonstrukcji zasięgu pokrywy śnieżnej wyznaczanego na podstawie grubości pokrywy śnieżnej przeprowadzonej metodą Structure-from-Motion (SfM) a szorstkością pokrycia terenu. Jako miarę szorstkości wykorzystano Terrain Roughness Index (TRI). Prace kameralne przeprowadzono z wykorzystaniem rastrowych map grubości pokrywy śnieżnej, opracowanych autorską metodą estymacji, bazującą na przetwarzaniu zdjęć lotniczych wykonanych przez bezzałogowy statek powietrzny metodą SfM oraz na georeferencji do drzew. Mapy pochodzą z trzech pól badawczych, zlokalizowanych na obszarze Gór Izerskich oraz Pogórza Izerskiego, dla których dostępne są niskopułapowe zobrazowania lotnicze wykonane niskobudżetową kamerą w zakresie światła widzialnego (380 – 750 nm) zamontowaną na bezzałogowym statku powietrznym. Zaobserwowano, że w badanym obszarze skuteczność estymacji grubości pokrywy śnieżnej z wykorzystaniem metody SfM na terenach o wyższej szorstkości jest mniejsza niż na obszarach bez przeszkód terenowych.

Keywords: : zasięg pokrywy śnieżnej, Góry Izerskie, Structure-from-Motion, szorstkość pokrycia terenu, bezzałogowy statek powietrzny, geoinformatyka

Damian Szafert [damian.szafert@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska
Bartłomiej Miziński, Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska; SARUAV sp. z o.o.

Zagrożenie organizmu człowieka stresem cieplnym występujące w godzinach okołopołudniowych w czasie dni upalnych

Monika Okoniewska

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3

Further information

Abstract:

Artykuł zawiera charakterystykę zagrożeń związanych z wysoką temperaturą powietrza występującą w godzinach okołopołudniowych w dniach upalnych, przeprowadzoną na podstawie analizy uniwersalnego wskaźnika obciążenia cieplnego. Na podstawie wartości wskaźnika z Kołobrzegu, Poznania i Krakowa z lat 2001-2018 obliczono jego średnie wartości, odchylenie standardowe, wartości minimalne i maksymalne, amplitudę, a także kwartyl dolny i górny oraz współczynnik skośności. Za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancji zbadano czy wartości wskaźnika UTCI w południe w dniach upalnych różnią się istotnie w zależności od miesiąca. Ponadto określono częstość występowania obciążenia organizmu stresem ciepła o różnym nasileniu. Badania wykazały, iż w południe w dniach upalnych przeważał przede wszystkim „umiarkowany” oraz „silny” stres ciepła, chociaż mogło pojawić się także obciążenie „bardzo silnym stresem ciepła”. Otrzymane wartości wskaźnika w większości kształtowały się powyżej średniej wieloletniej co oznacza wysoki poziom obciążenia cieplnego organizmu. Z pośród badanych stacji najbardziej obciążające warunki odnotowano w Krakowie, a ich największe zróżnicowanie wystąpiło w sierpniu. Ponadto odnotowano, iż w większości przypadków wielkość obciążenia cieplnego w dniach upalnych nie różniła się istotnie w zależności od miesiąca.

Keywords: stres cieplny, dni upalne, godziny okołopołudniowe, uniwersalny wskaźnik obciążenia cieplnego

Monika Okoniewska [monika.okoniewska@ukw.edu.pl], Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytut Geografii

Sezonowe zróżnicowanie temperatury wody na przykładzie wybranych rzek nizinnych Mazowsza

Maksym Łaszewski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3

Further information

Abstract:

Celem opracowania była ocena sezonowego zróżnicowania temperatury wody trzech rzek nizinnych, położonych w centralnej Polsce. Materiał empiryczny pozyskano z monitoringu temperatury wody, prowadzonego za pomocą cyfrowych rejestratorów w sześciu punktach pomiarowych w okresie od 1 maja 2015 do 30 kwietnia 2019 roku z 30 minutowym krokiem czasowym. Tło hydrometeorologiczne monitoringu, odniesione do wielolecia 1989-2019, określono na podstawie danych ze stacji meteorologicznej Warszawa-Okęcie oraz posterunków wodowskazowych. Uzyskane wyniki wskazują, że sezonowy przebieg temperatury wody Jeziorki, Świdra oraz Utraty był zgodny z przebiegiem temperatury powietrza; we wszystkich punktach pomiarowych przeciętnie najwyższą temperaturą wody odznaczył się lipiec, natomiast najniższą styczeń. Maksymalne wartości temperatury wody, przekraczające 25°C, notowano od czerwca do sierpnia, natomiast minimalne (0,0°C) od listopada do marca. Największą zmienność temperatury wody zanotowano wiosną, tj. w kwietniu i maju, natomiast najmniejszą w okresie zimowym, a zwłaszcza w styczniu. Na podstawie analizy rozkładu statystycznego oraz grupowania temperatury wody metodą aglomeracji zidentyfikowano w ciągu roku cztery okresy, charakteryzujące się odmiennymi cechami termicznymi. Wartości współczynników korelacji, opisujących związek temperatury wody i temperatury powietrza, wskazały na zróżnicowaną sezonowo zależność temperatury wody od warunków meteorologicznych. Związek ten był wyraźnie silniejszy w okresie wiosennego wzrostu i jesiennego spadku temperatury wody, natomiast słabszy w miesiącach zimowych i letnich.

Keywords: temperatura wody, sezonowe zróżnicowanie, monitoring, cieki nizinne, Nizina Mazowiecka

Maksym Łaszewski [m.laszewski@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych

Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek

Anna Kowalska

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1

Further information

Abstract:

W pracy przedstawiono wyniki analizy roślinności łęgów jesionowo-wiązowych przeprowadzonej na podstawie 249 zdjęć fitosocjologicznych wykonanych na 83 stanowiskach zlokalizowanych w dolinach polskich rzek. Zdjęcia pochodzą z prac monitoringu przyrodniczego oraz z projektu Świadczenia łęgów jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Celem badań było wskazanie zależności między udziałem obcych gatunków inwazyjnych a strukturą i składem gatunkowym roślinności łęgów oraz diagnoza warunków ekologicznych występowania tych gatunków. Obecność obcych gatunków inwazyjnych stwierdzono na ponad 69% badanych powierzchni. Wśród odnotowanych 15 gatunków najbardziej rozpowszechniony był niecierpek drobnokwiatowy. W zbiorowiskach z obecnością gatunków inwazyjnych obserwowano mniejsze ogólne bogactwo gatunków rodzimych, co wynika przede wszystkim ze spadku udziału gatunków higrofilnych i cieniolubnych gatunków leśnych, a także mniejszej liczby pełniących rolę fitomelioracyjną krzewów i mchów. Świadczy to o zmianach warunków siedliskowych. Bardziej podatne na inwazje gatunków obcych są powierzchnie zasobniejsze w składniki odżywcze, z wyższym odczynem gleby i mocniej naświetlone, ze zmienionym reżimem wodnym. Szeroki zakres tolerancji ekologicznej niecierpka drobnokwiatowego względem światła i odczynu gleby, preferencja dla siedlisk świeżych oraz łatwość rozsiewania sprzyjają jego ekspansji i dominacji w przekształconych zbiorowiskach. Przeprowadzona analiza pokazała, że degradacja łęgów powinna zostać powstrzymana przez zapewnienie warunków siedliskowych, w których te ekosystemy naturalnie funkcjonują.

Keywords: bogactwo i różnorodność gatunkowa, ekologiczne liczby wskaźnikowe, grupy socjologiczno-ekologiczne, inwazje obcych gatunków roślin, zdjęcia fitosocjologiczne, zmiany siedliskowe

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Paleośrodowiskowe znaczenie zmian tempa i charakteru sedymentacji osadów jeziora Jelonek w Borach Tucholskich

Mateusz Kramkowski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.6

Further information

Abstract:

W artykule podjęto problematykę rekonstrukcji środowiska przyrodniczego na podstawie analiz osadów dennych jeziora Jelonek, w tym szczególnie tempa sedymentacji i  zmienności mikrolitofacjalnej. Jezioro Jelonek położone jest w Polsce północnej w Borach Tucholskich (53°45’58N, 18°23’30E). Zajmuje ono rynnę subglacjalną, bezpośrednio przylegającą do doliny rzeki Wdy. Z najgłębszej części jeziora pobrano pokrywające się rdzenie osadów, z których złożono pełen profil obejmujących młodszy dryas i holocen. W przeważającej części osady w profilu są laminowane, jednak w okresie subatlantyckim przez około tysiąc lat zarejestrowano zanik laminacji połączony ze znaczącym wzrostem tempa sedymentacji osadu. W osadzie tego okresu widoczne są także liczne przewarstwienia, charakterystyczne dla subakwalnych spływów po stokach misy. W artykule zaprezentowano analizę zmienności tempa i charakteru sedymentacji w osadach w ciągu prezentowanego okresu. Uzyskane wyniki odniesiono do modelu wiek-głębokość, który powstał na bazie 14 dat radiowęglowych AMS, warwochronologii, kryptotefry Askja 1875 AD oraz korelacji z profilami pyłkowymi. Zestawienie wszystkich analiz pozwoliło na połączenie zmian sedymentologicznych z wahaniami poziomu wody w jeziorze oraz próby rekonstrukcji ich uwarunkowań paleośrodowiskowych.

Keywords: osady jeziorne, jezioro Jelonek, zmiany sedymentologiczne, wahania poziomów wody, Bory Tucholskie

Mateusz Kramkowski [mkramkowski@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Kopernika 19, 87-100 Toruń: Poland

Badania georadarowe kemów, jako przykład możliwości zastosowania metod geofizycznych do badania form zbudowanych z drobnoziarnistych osadów klastycznych

Piotr Lamparski

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.7

Further information

Abstract:

W artykule wskazano na możliwości poszerzenia spektrum informacji o wykształceniu się strukturalno-teksturalnym osadów glacilimnicznych, poprzez zastosowanie metody georadarowej. Omówiono istotę rozpoznania osadów za pomocą aparatury georadarowej, a także parametry geofizyczne drobnoziarnistych osadów klastycznych. Zostały zaprezentowane rezultaty badań georadarowych pagórków kemowych na czterech reprezentatywnych stanowiskach. Dwa pierwsze stanowiska to leżące blisko siebie pagórki kemowe okolic Owieczkowa o odmiennej strukturze facji georadarowych, co wskazuje na różnice w ich morfogenezie. Następnie pagórek kemowy w Zapluskowęsach, charakteryzujący się regularnym kształtem i zbudowany z jednorodnego materiału. Zostanie pokazany układ facji georadarowych, będących obrazem struktur sedymentacyjnych. Ostatnim stanowiskiem jest pagórek kemowy w Piątkowie, w którym znajduje się znacznych rozmiarów odsłonięcie. Równolegle do ściany odsłonięcia, w jej bezpośredniej bliskości, został przeprowadzony przekrój georadarowy. W ścianie odsłonięcia przeprowadzono badania właściwości fizycznych i elektrycznych osadów, które posłużyły do kalibracji rezultatów sondowań georadarowych. W oparciu o interpretowane rezultaty geofizyczne wskazano na specyfikę morfogenezy poszczególnych pagórków kemowych, a także na zaobserwowane za pomocą georadaru struktury postsedymentacyjne. Przeprowadzono ocenę przydatności metody GPR do badań form glacilimnicznych zbudowanych z osadów drobno klastycznych. W artykule wskazano na duży potencjał metody GPR w ocenie budowy makroskalowej pagórków kemowych i pośrednio genezy poszczególnych form, szczególnie w kontekście ustalenia jej pozycji w strefie marginalnej lądolodu.

Keywords: kemy, Niż Polski, georadar, badania geofizyczne, osady klastyczne

Piotr Lamparski [piotr.lamparski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland