Przegląd Geograficzny

to najdłużej ukazujące się (od 1919 r.) naukowe czasopismo geograficzne o ogólnopolskim zasięgu. Publikuje oryginalne prace teoretyczne, metodologiczne i empiryczne o tematyce odzwierciedlającej główne nurty i ewolucję zachodzącą w polskiej geografii, zarówno fizycznej jak i społeczno-ekonomicznej. Przegląd Geograficzny zapewnia otwarty dostęp do wszystkich artykułów. Pełne teksty dostępne są bez embarga czasowego.

Zapraszamy do współpracy i nadsyłania tekstów!

Wydawca: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Najnowszy zeszyt

Artykuły

Zmiany zaludnienia obszarów wiejskich w Polsce a ich poziom rozwoju społeczno-gospodarczego

Andrzej Rosner, Monika Wesołowska

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 2, s. 175-198 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.1

Więcej informacji

Streszczenie:

Od lat 90. XX w. w Polsce zachodzi intensywny proces przemian struktury gospodarczej obszarów wiejskich, przejawiający się m.in. w zmianie struktury zawodowej jej mieszkańców. Rozwój pozarolniczych sposobów gospodarowania prowadzi do powstawania obszarów wiejskich o charakterze wielofunkcyjnym, odnotowujących przyrost zaludnienia, na których rola rolnictwa jako źródła utrzymania mieszkańców ulega zmniejszeniu. Z drugiej strony, na obszarach marginalnych o wciąż dominującej funkcji rolniczej dochodzi do znacznych ubytków ludności. Jednym ze skutków obserwowanego procesu są zmiany w osadnictwie wiejskim. Celem artykułu jest prezentacja metody prowadzącej do określenia poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin, opracowanej w ramach Monitoringu Rozwoju Obszarów Wiejskich w Polsce, oraz pogłębienie dotychczasowej wiedzy o zmianach rozkładu przestrzennego ludności wiejskiej w zależności od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego danego obszaru oraz strukturalnych cech osiągniętego poziomu. Autorzy wykorzystali bazę danych Głównego Urzędu Statystycznego, która umożliwiła wyróżnienie wsi ze wzrastającą liczbą ludności i wyludniających się. Wyniki badań potwierdziły, że przestrzenne zróżnicowanie zaludnienia obszarów wiejskich ulega ciągłym zmianom, a ich efektem jest zmniejszanie się zaludnienia w rejonach położonych z dala od większych miast, a wzrost w strefach podmiejskich.

Słowa kluczowe: zmiany zaludnienia, obszary wiejskie, poziom rozwoju społeczno-gospodarczego, Polska

Andrzej Rosner [arosner@irwirpan.waw.pl], Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN
Monika Wesołowska [monika.wesolowska@umcs.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

Rozważania na temat klasyfikacji małych miast – przegląd podejść badawczych i próba klasyfikacji wielokryterialnej

Jerzy Bański

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 2, s. 199-218 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.2

Więcej informacji

Streszczenie:

Małe miasta są istotnym składnikiem w strukturze osadniczej regionów oraz stanowią centra obsługi dla otaczających je obszarów wiejskich. Współcześnie obserwuje się wzrost ich różnorodność funkcjonalnej, co wynika z przejmowania zadań dotychczas realizowanych w większych ośrodkach miejskich oraz dywersyfikacji społecznej i gospodarczej obszarów wiejskich. Celem opracowania jest omówienie podejść klasyfikacyjnych do małych miast w literaturze przedmiotu, które umożliwiają rozpoznanie ich stanu i różnorodności społecznej i gospodarczej oraz funkcji pełnionych na rzecz otaczających je obszarów wiejskich. Podejścia klasyfikacyjne podzielono na trzy grupy: strukturalne, lokalizacyjne i inne (mieszane). Podejście strukturalne pozwala bezpośrednio grupować miasta ze względu na ich funkcje społeczne, kulturowe i ekonomiczne, jakie pełnią wobec lokalnej społeczności i podmiotów gospodarczych działających w mieście i jego sąsiedztwie. W podejściu lokalizacyjnym wykorzystuje się zasadę kontinuum centrum-peryferia, czyli położenia małego ośrodka miejskiego wobec dużych centrów rozwojowych. Klasyfikacje mieszane wykorzystują równocześnie różne podejścia badawcze i niosą ze sobą najwięcej informacji o miastach. Na zakończenie zaproponowano autorską klasyfikację małych miast uwzględniającą trzy kryteria charakteryzujące: strukturę, lokalizację i hierarchię.

Słowa kluczowe: małe miasto, struktura funkcjonalne, klasyfikacja, typologia, rozwój lokalny

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Okresowe zmiany prędkości poruszania się pojazdów po polskich drogach na przykładzie wybranych odcinków autostrad

Dominika Slawik, Jerzy Chmiel, Tomasz Dybicz

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 2, s. 219-233 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.3

Więcej informacji

Streszczenie:

Na podstawie danych z sondowania pojazdów wyliczono prędkości pojazdów przejeżdżających przez kilometrowe odcinki testowe, należące do trzech różnych polskich autostrad i znajdujące się na prostych fragmentach dróg. Ze zbioru zgromadzonego w ciągu czterech lat wybrano okresy, w których na sytuację drogową nie miały istotnego wpływu inne czynniki takie jak dni świąteczne, pogoda czy też prace konserwacyjne. Z godzinową rozdzielczością obliczono prędkości z jaką poruszały się pojazdy, a następnie poddano analizie ich zmienność w ciągu dnia oraz w ciągu roku. Na podstawie analizy wyników dla odcinków testowych stwierdzono, iż w przypadku pojazdów lekkich największą zmiennością wartości prędkości w ciągu dnia wyróżniają się fragmenty autostrady A8 będącej autostradową obwodnicą Wrocławia i częściowo wpisującej się w sieć drogową tego miasta. Natomiast największa zmienność wartości prędkości w ciągu roku dla pojazdów lekkich występuje na odcinkach autostrady A4 wykorzystywanej często w celach turystycznych i rekreacyjnych oraz będącej istotną trasą tranzytową i jedyną kompletną autostradą w kraju. W przypadku pojazdów ciężkich prędkości są niższe i nie ulegają znaczącym zmianom zarówno w ciągu dnia jak i w ciągu roku.

Słowa kluczowe: okresowe zmiany w ruchu drogowym, prędkości pojazdów, dane z sondowania pojazdów, czynniki wpływające na ruch drogowy

Dominika Slawik [d.k.slawik@gmail.com], Politechnika Warszawska, Wydział Geodezji i Kartografii
Jerzy Chmiel [jerzy.chmiel@pw.edu.pl], Politechnika Warszawska, Wydział Geodezji i Kartografii
Tomasz Dybicz [t.dybicz@il.pw.edu.pl], Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Lądowej

Determinanty i zróżnicowanie aktywności społeczno-kulturowej polskich organizacji w Niemczech na przykładzie Berlina i Hamburga

Magdalena Szmytkowska, Dominika Studzińska

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 2, s. 235-252 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.4

Więcej informacji

Streszczenie:

Polscy migranci wiedzeni do Niemiec głównie motywami zarobkowymi, wykazują niską aktywność społeczno-kulturową i polityczną. Tym samym określani są mianem mniejszości niewidzialnej (invisible migrants). To się jednak zmienia i od kilkunastu lat zauważalna jest ewolucja zachowań Polaków w Niemczech, ze szczególną intensywnością w ośrodkach metropolitalnych. Celem opracowania jest identyfikacja oraz porównanie rodzajów i poziomu aktywności społeczno-kulturowej polskich migrantów w dwóch niemieckich miastach: Berlinie i Hamburgu. Artykuł powstał na podstawie wyników badań jakościowych w formie serii wywiadów pogłębionych zrealizowanych w ramach projektu badawczego „Obszary aktywności społecznej polskich migrantów w Niemczech. Studium porównawcze Berlina i Hamburga” (nr 2018‑17), finansowanego przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki. Tłem do badań jakościowych była analiza dostępnych informacji statystycznych, pozyskanych z Głównego Urzędu Statystycznego oraz Niemieckiego Federalnego Urzędu Statystycznego.

Słowa kluczowe: migracje, aktywność społeczno-kulturowa, Berlin, Hamburg

Magdalena Szmytkowska [geoms@ug.edu.pl], Uniwersytet Gdański, Wydział Nauk Społecznych
Dominika Studzińska [geods@ug.edu.pl], Uniwersytet Gdański, Wydział Nauk Społecznych

Turystyczne wykorzystanie oznaczeń granic w Polsce

Marek Więckowski

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 2, s. 253-271 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.5

Więcej informacji

Streszczenie:

Współczesne i reliktowe granice zaczynają być postrzegane jako atrakcje turystyczne. Na ich bazie tworzone są produkty turystyczne, zarówno szlaki turystyczne, jak i muzea, wystawy czasowe (np. w izbach, dworcach itp.) oraz wydarzenia – inscenizacje. W niniejszym artykule uwaga została zwrócona na oznaczenia granic i ich wykorzystanie do celów turystycznych, jako na nową funkcję pełnioną przez granice. Przedstawiono wyniki badań oznaczeń obecnych i dawnych granic Polski. Do szczegółowej analizy wybrano cztery studia przypadku – po jednym z każdego z wyodrębnionych okresów funkcjonowania granic na ziemiach polskich. Ich analiza upoważnia do sformułowania kilku istotnych wniosków. Każdy ze znaków granicznych, poza samym faktem bycia atrakcją turystyczną, niesie ze sobą istotne przesłanie. Kluczowe są trzy główne nurty tego przekazu, którymi są: wydarzenia historyczne – dawne podziały (utrata niepodległości wraz z rozbiorami; odzyskanie niepodległości i przypomnienie bohaterów oraz zmiany granic i odzyskanie ziem na zachodzie, aż do Odry); lokalne uwarunkowania oraz symboliczne znaczenie najważniejszych znaków granicznych.

Słowa kluczowe: granica, znak graniczny, granica reliktowa, atrakcja turystyczna, dziedzictwo, Polska

Marek Więckowski [marekw@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN