Przegląd Geograficzny
to najdłużej ukazujące się (od 1919 r.) naukowe czasopismo geograficzne o ogólnopolskim zasięgu. Publikuje oryginalne prace teoretyczne, metodologiczne i empiryczne o tematyce odzwierciedlającej główne nurty i ewolucję zachodzącą w polskiej geografii, zarówno fizycznej jak i społeczno-ekonomicznej. Przegląd Geograficzny zapewnia otwarty dostęp do wszystkich artykułów. Pełne teksty dostępne są bez embarga czasowego.
Zapraszamy do współpracy i nadsyłania tekstów!
Najnowszy zeszyt
Artykuły
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 355-374 | 
Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Streszczenie
W artykule zaproponowaliśmy zestaw wskaźników służących do oceny zdolności roślinności do łagodzenia uciążliwości pochodzenia antropogenicznego w skali lokalnej, odpowiadającej poziomowi planowania miejscowego. Opracowana nowatorska metodyka łączy wskaźnik ogólny – średni indeks liściowy (LAI) w buforze 60 m wokół obiektu – z trzema wskaźnikami szczegółowymi, obliczonymi na podstawie danych z lotniczego skanowania laserowego (ALS): (1) średnią objętością roślinności na jednostkę powierzchni bufora, (2) średnią maksymalną wysokością roślinności w poszczególnych segmentach bufora, uśrednioną dla całego bufora oraz (3) udziałem długości bufora przekraczającym określone progi wysokości (1, 2, 5, 10 m). Wskaźniki przetestowaliśmy na dwóch obiektach infrastruktury technicznej Warszawy – oczyszczalni ścieków Czajka i elektrociepłowni Żerań. Wyniki wskazują na wyższy potencjał buforowy roślinności wokół „Czajki” (średni LAI w buforze: 1,79 latem i 0,30 zimą; średnia objętość roślinności: 4,06 m³·m⁻²; średnia wysokość: 17,62 m) niż wokół „Żerania”(odpowiednio: 1,28; 0,23; 1,70 m³·m⁻²; 11,55 m). Proponowane wskaźniki umożliwiają porównawczą ocenę efektywności zielonych buforów, identyfikację odcinków o niedostatecznym przesłanianiu oraz określenie minimalnych wymogów dla zieleni o funkcji przesłaniania w planach ogólnych. Wskazaliśmy ograniczenia metody oraz możliwości kalibracji wskaźników w odniesieniu do pomiarów hałasu, odorów i widoczności. Zaproponowany zestaw wskaźników BUFOR1-BUFOR2 stanowi operacyjne narzędzie wykorzystujące powszechnie dostępne dane, przeznaczone do wspierania planowania zielonej infrastruktury w miastach.
Słowa kluczowe: ielona infrastruktura, usługi ekosystemowe, bufor roślinny, LAI, ALS/LiDAR, hałas, odory, Warszawa
[a.affek@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[eregulska@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[aniak@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.solon@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[bodego@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Cytowanie
APA: Affek, A., Regulska, E., Kowalska, A., Wolski, J., Solon, J., Degórska, B., & Degórski, M. (2025). Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy. Przegląd Geograficzny, 97(4), 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
MLA: Affek, Andrzej, et al. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Chicago: Affek, Andrzej, Regulska, Edyta, Kowalska, Anna, Wolski, Jacek, Solon, Jerzy, Degórska, Bożena, and Degórski, Marek. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Harvard: Affek, A., Regulska, E., Kowalska, A., Wolski, J., Solon, J., Degórska, B., & Degórski, M. 2025. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 375-404 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Streszczenie
Wraz z wdrażaniem kolejnych innowacji w transporcie i telekomunikacji, następowało zjawisko zmniejszania się czasu potrzebnego do pokonania odległości fizycznych przez ludzi, towary i informację, zwane kompresją czasu i przestrzeni. W ciągu ostatnich 200 lat poszczególne miejsca na Ziemi przybliżyły się do siebie pod względem odległości czasowych. Skala i tempo zjawiska były jednak zróżnicowane w zależności od obszaru. Artykuł stanowi próbę scharakteryzowania przebiegu kompresji czasu i przestrzeni w wymiarze transportowym na ziemiach polskich w okresie 1825‑2025. Fala innowacji związana z uruchomieniem pierwszej publicznej kolei parowej w Wielkiej Brytanii (1825) dotarła do Warszawy w latach 40. XIX w. Natomiast większość dzisiejszych miast wojewódzkich uzyskała dostęp do nowego środka transportu dopiero w następnych dekadach. Przed jego uruchomieniem, połączenia dalekobieżne obsługiwały dużo wolniejsze konne wozy pocztowe. Rozwój kolei, choć przerywany w XX w. przez zniszczenia wojenne oraz regres sieci, przyczyniał się do stopniowego skracania odległości czasowych. Proces kompresji postępuje nadal, w ślad za inwestycjami wykonanymi po akcesji Polski do UE. Badania objęły analizę czasów podróży wozem konnym i pociągiem do Warszawy z pięciu wybranych miast (Krakowa, Torunia, Białegostoku, Łodzi i Lublina). Długookresowe ujęcie oraz identyfikacja kluczowych czynników były możliwe dzięki sięgnięciu do dawnych map i archiwalnych rozkładów jazdy.
Słowa kluczowe: kompresja czasu i przestrzeni, konwergencja czasoprzestrzenna, dostępność czasowa, transport pasażerski, mapy anamorficzne, ziemie polskie
[karol.kowalczyk@mail.umcs.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Cytowanie
APA: Kowalczyk, K. (2025). Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą. Przegląd Geograficzny, 97(4), 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
MLA: Kowalczyk, Karol. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Chicago: Kowalczyk, Karol. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Harvard: Kowalczyk, K. 2025. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 405-425 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.3
Streszczenie
This paper compares Poland’s emerging offshore wind market, with the United Kingdom, the European leader in the sector, to explore how economic benefits from offshore wind are distributed spatially. The Spatial Economic Benefit Analysis (SEBA) method was applied and refined by integrating an economic dimension, enabling the estimation of contract values and their geographical allocation. The study covers 18 projects, linking supply chain actors with contract packages to assess spatial concentration. Results show that supply chains tend to cluster: in the UK, a mature industrial belt has developed around the southern North Sea, spanning the British, Belgian, Dutch, and Danish coasts, serving both British and international markets. In Poland, Tier 1 contracts are largely secured by foreign firms, though domestic actors are visible in coastal and metropolitan clusters. With further Baltic development, Poland could become a regional supply hub if policy support improves.
Słowa kluczowe: offshore wind, local content, spatial distribution, supply chain, coastal regions, SEBA
[tomasz.laskowicz@ug.edu.pl], University of Gdańsk, Faculty of Economics
Cytowanie
APA: Laskowicz, T. (2025). Spatial distribution of economic benefits from offshore wind development: case studies of Poland and the United Kingdom. Przegląd Geograficzny, 97(4), 405-425. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.3
MLA: Laskowicz, Tomasz. "Spatial distribution of economic benefits from offshore wind development: case studies of Poland and the United Kingdom". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 405-425. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.3
Chicago: Laskowicz, Tomasz. "Spatial distribution of economic benefits from offshore wind development: case studies of Poland and the United Kingdom". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 405-425. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.3
Harvard: Laskowicz, T. 2025. "Spatial distribution of economic benefits from offshore wind development: case studies of Poland and the United Kingdom". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 405-425. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.3
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 427-445 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.4
Streszczenie
Zlewnia Różanego Strumienia położona w północnej części Poznania stanowi poligon badawczy Stacji Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Poznań-Morasko, pierwszej Stacji Bazowej w programie ZMŚP zlokalizowanej na terenie dużej aglomeracji miejskiej. Rok hydrologiczny 2023 był ósmym rokiem pomiarowym w ramach monitoringu zintegrowanego. Badania przeprowadzono w oparciu o 12 programów pomiarowych ZMŚP. W opracowaniu przedstawiono wybrane wyniki dotyczące warunków termiczno-opadowych, składu chemicznego opadów, stanów oraz składu chemicznego wód powierzchniowych i podziemnych. Rok 2023 zaliczono do kategorii lat ciepłych i wilgotnych; suma opadów przewyższyła normę o 17%, przy dużej zmienności miesięcznej. Opady atmosferyczne cechowały się niską mineralizacją i normalnym odczynem, a w opadzie podkoronowym odnotowano prawie czterokrotny wzrost ładunku jonów w porównaniu z otwartą przestrzenią. Wody Różanego Strumienia charakteryzowały się lekko zasadowym odczynem (pH 7,83) i wysoką mineralizacją (SEC 91,5 mS ∙ m⁻¹) oraz typem hydrogeochemicznym wapniowo-wodorowęglanowo-chlorkowym. Na podstawie obowiązujących kryteriów jakość wód powierzchniowych określono jako poniżej stanu dobrego. Z kolei wody podziemne, mimo wysokiej mineralizacji, zachowały dobry stan chemiczny.
Bilans wodny wskazał na znaczną przewagę dopływu atmosferycznego nad odpływem rzecznym (610,8 mm), a bilans materii rozpuszczonej – na przewagę procesów wymywania nad akumulacją. Uzyskane wyniki potwierdziły, że funkcjonowanie geoekosystemu małej zlewni miejskiej zależy od warunków hydrometeorologicznych i narastającej presji antropogenicznej.
Słowa kluczowe: zlewnia Różanego Strumienia, ZMŚP, presja antropogeniczna, bilans wodny, skład chemiczny opadów, wody powierzchniowe i podziemne
[maciej.major@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Stacja Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Poznań-Morasko; Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Geoekologii i Geoinformacji
[maria.chudzinska@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Stacja Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Poznań-Morasko
[robert.kruszyk@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Geoekologii i Geoinformacji
[mikolaj.majewski@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych
[m.stefaniak@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Stacja Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Poznań-Morasko
Cytowanie
APA: Major, M., Chudzińska, M., Kruszyk, R., Majewski, M., & Stefaniak, M. (2025). Funkcjonowanie geoekosystemu zlewni miejskiej Różanego Strumienia w Poznaniu pod wpływem presji antropogenicznej. Przegląd Geograficzny, 97(4), 427-445. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.4
MLA: Major, Maciej, et al. "Funkcjonowanie geoekosystemu zlewni miejskiej Różanego Strumienia w Poznaniu pod wpływem presji antropogenicznej". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 427-445. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.4
Chicago: Major, Maciej, Chudzińska, Maria, Kruszyk, Robert, Majewski, Mikołaj, and Stefaniak, Małgorzata. "Funkcjonowanie geoekosystemu zlewni miejskiej Różanego Strumienia w Poznaniu pod wpływem presji antropogenicznej". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 427-445. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.4
Harvard: Major, M., Chudzińska, M., Kruszyk, R., Majewski, M., & Stefaniak, M. 2025. "Funkcjonowanie geoekosystemu zlewni miejskiej Różanego Strumienia w Poznaniu pod wpływem presji antropogenicznej". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 427-445. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.4
Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 447-462 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Streszczenie
Artykuł przedstawia diagnozę stanu geografii w Polsce w latach 2014‑2019, opartą na wynikach ankiety przeprowadzonej w 10 głównych ośrodkach geograficznych. W analizie uwzględniono strukturę organizacyjną, kierunki badań, zatrudnienie kadry, aktywność wydawniczą oraz udział w projektach badawczych i organizacjach naukowych. Wyniki wskazują na rosnącą indywidualność przedmiotową geografii w systemie nauki oraz postępującą dezintegrację dyscypliny. Zwrócono uwagę na dynamiczny rozwój metod badawczych (szczególnie GIS), wzrost liczby publikacji w czasopismach zagranicznych oraz wzrost znaczenia geograficznych opracowań aplikacyjnych. Podkreślono również rosnące zaangażowanie polskich geografów w międzynarodowe struktury naukowe i konieczność reintegracji dyscypliny wokół badań syntetyzujących.
Słowa kluczowe: geografia w Polsce, system nauki, ośrodki geograficzne, struktura zatrudnienia, kierunki badań
[andrzej.kostrzewski@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.jedrusik@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
[kazimierz.krzemien@uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński, Wydział Geografii i Geologii
[alisowski@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
[mikolaj.majewski@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych
Cytowanie
APA: Kostrzewski, A., Degórski, M., Jędrusik, M., Krzemień, K., Lisowski, A., & Majewski, M. (2025). Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.. Przegląd Geograficzny, 97(4), 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
MLA: Kostrzewski, Andrzej, et al. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Chicago: Kostrzewski, Andrzej, Degórski, Marek, Jędrusik, Maciej, Krzemień, Kazimierz, Lisowski, Andrzej, and Majewski, Mikołaj. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Harvard: Kostrzewski, A., Degórski, M., Jędrusik, M., Krzemień, K., Lisowski, A., & Majewski, M. 2025. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5