Polish Geographical Review (Przegląd Geograficzny)

The longest-running (since 1919) Polish geographical journal with countrywide coverage. In the years 1919-1953, it appeared under the sponsorship of the Polish Geographical Society, and later on, since 1954 – it has been published by the Institute of Geography (and Spatial Organization) Polish Academy of Sciences.

The journal publishes original papers that cover a range of theoretical, methodological, and empirical issues, with subject-matter reflecting both main trends as well as an evolution going on in Polish geography. The majority of papers is published in Polish, and only occasionally in English. Among the Authors are not only Poles but also foreigners. Since 2001, the particular issues have been dedicated to two broadly defined geographical fields, i.e. being entirely focused on either physical or socio-economic geography.

A Quarterly – in the past, some of the numbers were published as combined issues (in the years 1941-1946 one issue per year). In 2019, 90th volume appeared. The journal is prepared and edited by the Committee of Editors; since 2001, the editorial works have been conducted in cooperation with consultative and advisory body in the form of Editorial Board, consisting of renowned representatives of geographical sciences both from Poland and abroad.

The journal is indexed by Scopus, GeoRef, ProQuest-IBBS, Geobase, Current Geographical Publications – Contents, Bibliographie Géographique Internationale.

The primary version of the journal is printed version.

Open Access journal. Papers are published under a Creative Common Attribution CC BY 4.0 licence without embargo period. 

Current issue

Articles

Policentryczność regionów miejskich w Polsce

Bartosz Bartosiewicz, Szymon Marcińczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 455-474 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.1

Further information

Abstract:

Przedmiotem artykułu jest pomiar policentryczności regionów miejskich w Polsce oraz ilustracjazróżnicowania przestrzennego tego zjawiska. Badanie zostało przeprowadzone na podstawie danych na temat rozmieszczenia miejsc pracy (policentryczność morfologiczna) oraz dojazdów do pracy (policentryczność funkcjonalna). Badanie właściwe poprzedza wyjaśnienie pojęcia policentryczności, które w literaturze przedmiotu nie jest jednoznaczne. Pomiar policentryczności prowadzony jest na zbiorze autorskich regionów miejskich, delimitowanych zgodnie z koncepcją dziennych systemów miejskich (daily urban systems). W artykule policentryczność mierzona jest metodą zaproponowaną przez Burgera (2011) – tzw. prymatem policentryczności. Dodatkowo wyznaczane są typy policentryczności według typologii van der Laana (1998). Otrzymane wyniki wskazują, że w regionach miejskich w Polsce występuje silna zależność pomiędzy policentrycznością morfologiczną i funkcjonalną oraz że przeciętnie regiony miejskie są bardziej policentryczne funkcjonalnie niż morfologicznie.

Keywords: policentryczność, regiony miejskie w Polsce, dojazdy do pracy

Bartosz Bartosiewicz [bartosz.bartosiewicz@geo.uni.lodz.pl], Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych
Szymon Marcińczak [szymon.marcinczak@geo.uni.lodz.pl], Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych

Prognoza demograficzna dla Warszawy

Przemysław Śleszyński, Łukasz Kubiak, Ewa Korcelli-Olejniczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 475-497 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.2

Further information

Abstract:

W artykule przedstawiono założenia i wyniki sześciu wariantów projekcyjnych prognozy demograficznej (scenariuszowej analizy zmian ludnościowych), wykonanej na zlecenie Urzędu m.st. Warszawy (Śleszyński et al. 2019). Analiza ta została oparta na oszacowaniu populacji bazowej na podstawie badań telemetrycznych firmy Orange (wykazały one, że liczba ludności tzw. nocnej jest wyższa o 213 tys. od zameldowanej). Szacunki wykonano dla 18 dzielnic Warszawy w interwale jednorocznym dla lat 2018‑2050 według sześciu przyjętych wariantów (kontynuacyjny, suburbanizacyjny, koncentracyjny, polaryzacyjny, imigracyjny niski, imigracyjny wysoki), różnicowanych zwłaszcza poziomem migracji wewnętrznych i zagranicznych, a uwarunkowanych m.in. modelem rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i polityką przestrzenną na obszarze metropolitalnym Warszawy. Oszacowana populacja całej Warszawy w roku 2030 wyniesie 1980‑2132 tys., a w roku 2050 – 1785‑2249 tys. mieszkańców. Najważniejszym wnioskiem poznawczym, mającym silne przełożenie praktyczne, jest zatem brak podstaw do przewidywania silniejszego przyrostu ludnościowego Warszawy w przyszłości. Wynika to zarówno z wyczerpywania się tradycyjnych regionów źródłowych migrantów, jak też poziomu dzietności w mieście, który pomimo relatywnie wysokich wartości na tle innych miast Polski pozostaje na niskim poziomie (nie zapewnia tzw. prostej zastępowalności pokoleń). Wzrost ludnościowy mógłby nastąpić jedynie w przypadku zdecydowanie silniejszej imigracji, niż ma to miejsce obecnie, zarówno wskutek większego drenażu wewnętrznego (kosztem innych miastw kraju), jak też napływu z zagranicy.

Keywords: prognoza demograficzna, scenariusze rozwoju demograficznego, rozwój demograficzny, polaryzacja społeczno-ekonomiczna, Warszawa

Przemysław Śleszyński [psleszyn@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences
Łukasz Kubiak [lukaszsebastiankubiak@gmail.com], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Ewa Korcelli-Olejniczak [eko@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Rozrost terytorialny dużych miast w Polsce

Robert Szmytkie

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 499-520 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.3

Further information

Abstract:

Głównym celem opracowania była identyfikacja procesu rozrostu terytorialnego dużych miast w Polsce na przykładzie Wrocławia, Krakowa i Warszawy. Analiza zmian granic administracyjnych miasta, zmian gęstości zaludnienia oraz rozwoju zabudowy wykazała pewną specyfikę rozrostu terytorialnego dużych miast oraz podobieństwo procesów osadniczych w różnych okresach historycznych. Pozwoliło to na identyfikację określonych prawidłowości rozwoju, które z uwagi na ich powtarzalność, wskazują na cykliczny charakter procesów. Specyfikę rozrostu przestrzennego dużych miast można wyrazić w następujący sposób: każdy okres rozwoju społeczno-gospodarczego miasta przyczynia się do wzrostu gęstości zaludnienia w jego granicach, a następnie do wylania się miasta na obszar najbliższego otoczenia (strefy podmiejskiej). Obszar ten stanowi faktycznie przedłużenie miasta i z czasem zostaje wcielony w jego granice administracyjne. Poszerzenie granic miasta powoduje zwykle spadek gęstości zaludnienia w jego nowych granicach. Każdy kolejny okres prosperity miasta inicjuje kolejny cykl rozwoju przestrzennego.

Keywords: rozrost terytorialny, rozwój przestrzenny, cykle rozwojowe, duże miasta

Robert Szmytkie [robert.szmytkie@uwr.edu.pl], Institute of Geography and Regional Development University of Wrocław Pl. Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław: Poland

Socjologiczne dualizmy z perspektywy badań nad rozwojem społeczno-gospodarczym

Dorota Mantey

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 521-542 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.4

Further information

Abstract:

Artykuł ma charakter teoretyczno-koncepcyjny. Jego celem jest wskazanie możliwości wykorzystania dualizmów stosowanych w socjologii w konceptualizacji i operacjonalizacji badań nad rozwojem społeczno-gospodarczym oraz w wyjaśnianiu mechanizmów zmiany społecznej – siły napędowej rozwoju. Artykuł podkreśla rolę struktury oraz podmiotowego sprawstwa w wyjaśnianiu mechanizmów rozwoju, proponuje prowadzenie badań na kilku poziomach jednocześnie w nawiązaniu do dualizmów metodologicznych w socjologii, a także podaje przykłady dychotomicznych kategoryzacji oraz struktur społecznych, pomocnych w zrozumieniu mechanizmów rozwoju. Włączenie dualizmów socjologicznych w rozważania geograficzne nad rozwojem może wnieść nowe spojrzenie na proces projektowania samych badań, triangulację (łączenie różnych metod analizy), a także wnioskowanie. Dzięki ich wykorzystaniu łatwiej będzie podważyć skłonność geografów do formułowania deterministycznych zależności i postrzegania czynników rozwoju jako sterowalnych i kontrolowanych.

Keywords: dualizm, socjologia, poziomy analizy, rozwój społeczno-gospodarczy, dychotomiczne kategoryzacje

Dorota Mantey [d.mantey@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych

Współczesne podejścia do uczestnictwa społeczności lokalnej w planowaniu przestrzeni w literaturze naukowej

Maria Bednarek-Szczepańska

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 543-567 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.5

Further information

Abstract:

Praca jest wynikiem przeglądu współczesnej literatury naukowej dotyczącej uczestnictwa społeczności lokalnej w planowaniu przestrzeni. Celem przeglądu jest ustalenie, jakie koncepcje i pojęcia stanowią podstawy teoretyczne opracowań, na jakich obszarach bada się uczestnictwo społeczności lokalnej w planowaniu, jakie metody włączania mieszkańców są najczęściej opisywane w literaturze. Przegląd objął 96 artykułów naukowych z lat 2010-2019 udostępnionych w bazie Web of Science. Literatura charakteryzuje się dużą różnorodnością w zakresie teoretycznego osadzenia partycypacji społeczności lokalnej w planowaniu. W zakresie metodycznym dominuje wykorzystanie nowoczesnych technologii do pozyskiwania od społeczeństwa opinii i wiedzy o przestrzeni. Prezentowany dorobek ukazuje szerokie spektrum nowatorskich narzędzi włączania społeczności lokalnej w planowanie przestrzeni. Mało uwagi poświęca się przełożeniu opinii i wiedzy uzyskanej od społeczności na decyzje planistyczne.

Keywords: społeczność lokalna, planowanie przestrzeni, partycypacja społeczna, przegląd literatury

Maria Bednarek-Szczepańska [bednarek@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Siła przekonywania – wykorzystanie ekonomii behawioralnej i architektury wyboru w działaniach na rzecz ochrony środowiska w samorządach

Mariusz E. Sokołowicz

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 569-589 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.6

Further information

Abstract:

Dokonany w artykule przegląd badań przybliża społeczne, psychologiczne i ekonomiczne przesłanki skuteczności instrumentów ochrony środowiska, oraz prowadzi do sformułowania wniosków w zakresie tego, jakie instrumenty okazują się najbardziej skuteczne. W oparciu o dorobek badawczy psychologii społecznej oraz ekonomii behawioralnej wskazuje, że skuteczność instrumentów ochrony środowiska w samorządach terytorialnych mogą zwiększać narzędzia tzw. architektury wyboru. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że dążenie do uświadamiania kosztów w wyrażeniu pieniężnym, z uwagi na efekt psychologiczny przynosi lepsze efekty, niż pisanie i mówienie o kosztach środowiskowych bez ich kwantyfikacji. Po drugie, analiza literatury wskazuje, że najlepsze efekty przynoszą te instrumenty, które przekładają się na indywidualnie ponoszone koszty i odczuwane korzyści. Po trzecie, skuteczność polityki ochrony środowiska podnosi dostosowanie instrumentów do zróżnicowanych grup odbiorców, pod warunkiem uświadomienia im, że inni członkowie społeczności zachowują się w podobny sposób. Polityka w zakresie ochrony środowiska powinna być przy tym zintegrowana z innymi politykami sektorowymi (np. przestrzenną czy zdrowotną). Wreszcie, polityka ta powinna być oparta na kulturze partycypacji i dążeniu do konsensusu między sprzecznymi często interesami użytkowników miast i gmin, oraz wspomagana częstymi i ciągłymi akcjami promocyjno-informacyjnymi.

Keywords: ochrona środowiska, ekonomia behawioralna, architektura wyboru

Mariusz E. Sokołowicz [mariusz.sokolowicz@uni.lodz.pl], Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny

Władze regionalne w zarządzaniu metropolitalnym. Polskie doświadczenia w odniesieniu do Kanady i regionu metropolitalnego Toronto

Rafał Gajewski, Iwona Sagan

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 591-607 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.7

Further information

Abstract:

Celem artykułu jest przedstawienie dylematów związanych z kształtowaniem polityki metropolitalnej w Kanadzie i następnie odniesienie ich do wyzwań w tym zakresie występujących w Polsce. Szczególną uwagę poświęcono charakterystyce skali zarządzania i relacji społeczno-przestrzennych na terenie obszaru metropolitalnego Toronto. Opracowanie wpisuje się w dyskusję na temat konfiguracji systemów zarządzania w sposób adekwatny do potrzeb lokalnych społeczności. Praktyka polityki metropolitalnej dowodzi, że proces reterytorializacji struktur władzy i zarządzania obszarami metropolitalnymi jest trudny i kształtuje się jako wypadkowa oddziaływania sił oraz interesów politycznych i ekonomicznych wszystkich szczebli władzy terytorialnej. Na podstawie analizy procesu formowania się struktur metropolitalnych w Kanadzie i w Polsce można stwierdzić, że kluczową w nim rolę odgrywa ranga i pozycja władzy regionalnej. Jak dowodzi przykład Toronto, ewolucja systemu zarządzania jest w praktyce uruchomieniem procesu samouczenia się systemu, który poprzez doświadczenie i praktyczną weryfikację przechodzi od jednej fazy rozwoju do kolejnej, poprawiając jakość swego działania. W Polsce jednak proces modernizacji szczebli władzy terytorialnej poprzez tworzenie struktur organizacyjno-zarządzających adekwatnych do realnie istniejących funkcjonalnych obszarów metropolitalnych został zahamowany ze względu na uwarunkowania polityczne na szczeblu centralnym.

Keywords: rozwój regionalny, metropolizacja, zarządzanie publiczne, wzrost, Kanada, studium przypadku

Rafał Gajewski [rafal.gajewski@ug.edu.pl], Uniwersytet Gdański, Wydział Oceanografii i Geografii
Iwona Sagan [iwona.sagan@ug.edu.pl], Uniwersytet Gdański, Wydział Oceanografii i Geografii

Powiązania handlowe wewnątrz makroregionu Morza Bałtyckiego - w kierunku integracji regionalnej

Barbara Szejgiec-Kolenda, Patryk Duma

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 4, pp. 609-630 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.4.8

Further information

Abstract:

W artykule handel zagraniczny wykorzystano jako wskaźnik spójności i powiązań wewnątrzregionalnych. Pozwoliło to na przeanalizowanie przepływów towarowych i usługowych pomiędzy krajami należącymi do makroregionu Morza Bałtyckiego pod kątem ich skali i intensywności. W kontekście hipotezy o pogłębianiu integracji gospodarczej wewnątrz struktur unijnych w obrębie makroregionu, autorzy potwierdzili, że choć w okresie objętym analizą nastąpiły zmiany ilościowe i jakościowe powiązań handlowych, to procesy te przebiegały w sposób nierównomierny. Mimo silnych relacji gospodarczych nadal utrzymują się historyczne podziały wewnętrzne.

Keywords: region Morza Bałtyckiego, strategie makroregionalne, handel zagraniczny towarami, międzynarodowy handel usługami, przepływy towarów i usług

Barbara Szejgiec-Kolenda [b.szejgiec@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Patryk Duma [p.duma@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Forthcoming

Articles

Burze nocne w Polsce w świetle warunków synoptycznych

Szymon Poręba, Bartłomiej Pietras

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1

Further information

Abstract:

W badaniach przedstawiono tematykę występowania nocnych burz w Polsce, w tym próbę określenia korzystnych warunków synoptycznych i wskaźników termodynamicznych determinujących ich rozwój i aktywność. Burze jako gwałtowne zjawiska atmosferyczne wiążą się z szeregiem groźnych zjawisk m.in. intensywnymi opadami deszczu, opadami gradu czy też silnymi porywami wiatru, jednak w opracowaniu jako wyznacznik aktywności burz przyjęto ich aktywność elektryczną. Opracowanie ma na celu określenie sytuacji synoptycznych sprzyjających burzom nocnym, wyodrębnienie dominujących struktur burzowych oraz poznanie najskuteczniejszych wskaźników konwekcji w prognozowaniu burz nocnych. Realizacja celu nastąpiła poprzez analizę doziemnych wyładowań atmosferycznych występujących w Polsce w latach 2002-2018 uzyskanych z systemu PERUN. Parametry atmosfery i wskaźniki konwekcji opracowane zostały na podstawie reanalizy ERA5. Ponadto dla wyszczególnionych burz przeprowadzono analizę synoptyczną oraz dodatkowo została określona ich dominująca struktura. W opracowaniu przeanalizowanych zostało ponad 1,8 miliona wyładowań doziemnych. Przeprowadzone badania wykazały, że głównymi sytuacjami synoptycznymi umożliwiającymi rozwój burz nocnych są przede wszystkim: front pofalowany, front chłodny, zbieżność wiatru dolnego – tj. sytuacje wyróżniające się na ogół dobrą organizacją konwekcji. Dodatkowym czynnikiem, który we wszystkich przypadkach wspomagał rozwój i aktywność burz nocnych była obecność prądu strumieniowego w górnej troposferze.

Keywords: burze nocne, wskaźniki konwekcji, warunki termodynamiczne, konwekcja, Polska

Szymon Poręba [szymon.poreba@doctoral.uj.edu.pl], Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Państwowy Instytut Badawczy; Uniwersytet Jagielloński, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
Bartłomiej Pietras [bartlomiej.pietras@up.krakow.pl], Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii

Zróżnicowanie przestrzenne wybranych składników biogennych w śródpolnych oczkach w Polsce Północnej

Maciej Major, Łukasz Pietruszyński, Roman Cieśliński

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1

Further information

Abstract:

Zagłębienia bezodpływowe są ważnym i stałym elementem krajobrazu młodoglacjalnego. Zajmują znaczny odsetek powierzchni. Niekiedy tego typu zagłębienia są wypełnione wodą i wtedy tworzą zbiorniki – oczka. Każde zagłębienie ma własną powierzchniową zlewnię bezodpływową. Ze względu na ograniczony obieg materii w tego typu zagłębieniach często dochodzi do nadmiernej akumulacji składników biogennych. Dlatego podstawowym celem prowadzonych badań było rozpoznanie źródeł pochodzenia biogenów takich jak azotany, jony amonowe i fosforany oraz określenie ich zakresu zmienności w małych śródpolnych oczkach zlokalizowanych w zlewniach dwóch rzek Polski Północnej – Parsęty i Borucinki.

Keywords: Polska Północna, biogeny, oczka, skład chemiczny

Maciej Major [maciej.major@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Geoekologii i Geoinformacji
Łukasz Pietruszyński [pietruszynski@gmail.com], Uniwersytet Gdański, Wydział Oceanografii i Geografii
Roman Cieśliński [georc@univ.gda.pl], Uniwersytet Gdański, Wydział Oceanografii i Geografii

Przestrzenne zróżnicowanie i czasowa zmienność przepływów niżówkowych w zlewniach pogórskich i beskidzkich w latach 1988-2017 (Polskie Karpaty)

Witold Bochenek, Małgorzata Kijowska-Strugała

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.1.1

Further information

Abstract:

Wieloletnia analiza (1988-2017) przepływów wody w dwóch zlewniach pogórskich (Skawinka i Stobnica) i dwóch beskidzkich (Soła i Osława) w Polskich Karpatach umożliwiła rozpoznanie czasu trwania przepływów niżówkowych i niedoboru odpływu w nawiązaniu do zmian warunków termiczno-opadowych a także pokrycia terenu i użytkowania ziemi. W wybranych zlewniach, w okresie 30 lat odnotowano zmniejszenie powierzchni gruntów ornych oraz wzrost powierzchni użytków zielonych, lasów oraz obszarów zabudowanych. Stwierdzono większą podatność na wystąpienie niżówki całkowitej w zlewniach beskidzkich, w których czas trwania przepływów niżówkowych i niedobór odpływu był większy niż w zlewniach pogórskich. Równocześnie zlewnie beskidzkie są mniej podatne na wystąpienie niżówki głębokiej, z powodu większej lesistości i przepuszczalności pokryw glebowo-zwietrzelinowych. W ujęciu regionalnym stwierdzono zwiększający się czas trwania przepływów niżówkowych i niedobór odpływu w zlewniach położonych we wschodniej części badanego obszaru (zlewnie Stobnicy i Osławy), spowodowane nasileniem się w tym obszarze kontynentalnych cech klimatu.

Keywords: przepływ niżówkowy, metoda odcięcia, wskaźnik suchości klimatu, zmiany pokrycia terenu i użytkowania ziemi, Polskie Karpaty

Witold Bochenek [witold.bochenek@zg.pan.krakow.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 31-018 Krakow, Sw. Jana 22, Poland
Małgorzata Kijowska-Strugała [mkijowska@zg.pan.krakow.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 31-018 Krakow, Sw. Jana 22, Poland

Holoceńskie fazy intensyfikacji procesów stokowych w Gorcach – porównanie najnowszych wyników badań osadów biogenicznych

Paweł Kroh, Daniel Okupny, Tomasz Bryndal, Marta Kondracka, Piotr Cybul

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1

Further information

Abstract:

W publikacji przedstawione zostały wyniki datowań materiału organicznego pozyskanego z osadów trzech osuwisk gorczańskich – pod Jaworzyną Kamienicką, pod Kudłoniem oraz pod Górą Gębową. Materiał do datowań został pobrany z dwóch rdzeni torfowisk osuwiskowych oraz z zagłębienia bezodpływowego wypełnionego osadami mineralnymi. Analiza zasięgu poszczególnych osuwisk została wykonana w oparciu o szczegółowy model terenu oraz badania geofizyczne, natomiast pobrane próby organiczne poddano datowaniu radiowęglowemu 14C. Porównanie uzyskanych wyników z dotychczasowym rozpoznaniem geomorfologiczno-paleogeograficznym w Gorcach pozwoliło wyróżnić okresy, w których występowała zwiększona intensywność procesów stokowych. W rezultacie badania autorów wskazują na czas ~9,7 cal BP, ~6,0 cal BP i ~4.5 ka cal BP jako zaburzenie stabilności stoków/zboczy i możliwe uruchomienie procesów osuwiskowych w tej części Karpat Zewnętrznych.

Keywords: datowanie radiowęglowe, torfowiska osuwiskowe, mineralne i biogeniczne osady, aktywność procesów stokowych, holocen, Karpaty Fliszowe

Paweł Kroh [pawel.kroh@up.krakow.pl], Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii
Daniel Okupny [daniel.okupny@usz.edu.pl], Uniwersytet Szczeciński, Instytut Nauk o Morzu i Środowisku
Tomasz Bryndal [tomasz.bryndal@up.krakow.pl], Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii
Marta Kondracka [marta.kondracka@us.edu.pl], Uniwersytet Śląski, Instytut Nauk o Ziemi
Piotr Cybul [piotr.cybul1@student.up.krakow.pl], Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii

Wpływ cyrkulacji atmosferycznej na opady w Tatrach oraz Czarnohorze

Oleh Skrynyk, Krzysztof Błażejczyk

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.1.3

Further information

Abstract:

W opracowaniu przedstawiono warunki cyrkulacyjne i wybrane charakterystyki opadów atmosferycznych oraz ich natężenie w Tatrach i Czarnohorze. Zbadano zależności natężenia opadów od cyrkulacji atmosferycznej. Wykonano porównanie opadów w badanych masywach w ciągu ostatnich lat, także w kontekście zmian cyrkulacji atmosferycznej. Oceniono, czy i na ile zmieniła się w badanym okresie intensywność  opadów. Zastosowano klasyfikację typów cyrkulacji atmosferycznej Niedźwiedzia (2017). Obliczono, roczne wartości wskaźników cyrkulacji P (przepływ zachód-wschód), S (przepływ południe-północ) i C (sytuacja cyklonalna/antycyklonalna). W opracowaniu wykorzystano dobowe sumy opadów ze stacji Pożyżewska (PO, 1451 m n.p.m., φ 48˚09'N i λ 24˚32'E) położonej na północno-wschodnim skłonie Czarnohory i stacji Hala Gąsienicowa (HG, 1520 m n.p.m., φ 49°14'N i λ 20°00'E) leżącej na północnym skłonie Tatr, za okres 1961-2015. Największe zmiany zaobserwowano w przypadku wskaźnika napływu strefowego P i wskaźnika cykloniczności C. Ogólnie, trend rocznych sum opadów jest dodatni, ale nie jest istotny statystycznie. Trend zmian liczby dni z opadem jest ujemny zarówno w Czarnohorze, jak i w Tatrach (-7,3 dni/10 lat i -7,59 dni/10 lat, odpowiednio). Natomiast trend zmian liczby dni z opadem o większym natężeniu, np. >10mm jest dodatni w Czarnohorze (+1,23 dni/10 lat) i ujemny w Tatrach (-0,6 dni/10 lat).

Keywords: cyrkulacja atmosferyczna, opady, góry, Tatry, Czarnohora, Karpaty

Oleh Skrynyk [o.skrynyk@uw.edu.pl]
Krzysztof Błażejczyk [k.blaz@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland

Wpływ warunków meteorologicznych na zachorowalność na grypę w wybranych polskich miastach

Katarzyna Lindner-Cendrowska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 1
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.1.6

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest ocena wpływu czynników meteorologicznych (temperatury powietrza, względnej i bezwzględnej wilgotności powietrza, prędkości wiatru, zachmurzenia i opadów) na zachorowalność na grypę w wybranych czterech dużych miastach w Polsce – Krakowie, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. Dane meteorologiczne z czterech stacji IMGW, obejmujące sześć lat (2013-2018) zostały zestawione z cotygodniowymi raportami wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych o zachorowalności na grypę i choroby grypopodobne (ILI) z tego samego okresu. W celu uchwycenia nieliniowej zależności między ekspozycją na dane warunki atmosferyczne, a zapadalnością na grypę, przeprowadzono analizę materiału za pomocą korelacji Spearmana oraz uogólnionych modeli liniowych o rozkładzie ujemnym dwumianowym, wiązanych logarytmicznie. Wykazano silny ujemny związek między wilgotnością bezwzględną powietrza, a infekcjami grypowymi (RR = 0,738) oraz dodatnią relację między ILI a temperaturą minimalną (RR = 1,148). Wpływ prędkości wiatru, zachmurzenia i opadów na zachorowalność jest mniej oczywisty. Zaproponowany model może być z powodzeniem stosowany w odniesieniu do każdej grupy wiekowej mieszkańców polskich miast, lecz największą zgodność wykazuje w przypadku osób, mających co najmniej 65 lat (AIC = 6943,9).  Model ten daje też dobre przybliżenie zachorowalności na grypę w poszczególnych porach roku, choć jedynie wilgotność bezwzględna powietrza, temperatura minimalna i prędkość wiatru są statystycznie istotne w ciągu całego roku. Co więcej, zaobserwowano, że najwyższą mocą predykcyjną (AIC = 8644,97) charakteryzował się model dla 1-tygodniowego przesunięcia czasowego między warunkami pogodowymi, sprzyjającymi rozprzestrzenianiu się wirusa, a wzrostem zachorowalności na ILI. Choć zmienne meteorologiczne są istotnymi statystycznie predykatorami zapadalności na infekcje grypowe, istnieją również pozaśrodowiskowe czynniki, które mogą znacznie wpływać na sezonowość i złożoność epidemii grypy w polskich miastach.

Keywords: grypa, zachorowalność, warunki meteorologiczne, polskie miasta, regresja ujemna dwumianowa

Katarzyna Lindner-Cendrowska [klindner@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN