Przegląd Geograficzny (2020) vol. 92, iss. 3

Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek

Anna Kowalska

Przegląd Geograficzny (2020) vol. 92, iss. 3, pp. 327-340
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1

Abstract

W pracy przedstawiono wyniki analizy roślinności łęgów jesionowo-wiązowych przeprowadzonej na podstawie 249 zdjęć fitosocjologicznych wykonanych na 83 stanowiskach zlokalizowanych w dolinach polskich rzek. Zdjęcia pochodzą z prac monitoringu przyrodniczego oraz z projektu Świadczenia łęgów jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Celem badań było wskazanie zależności między udziałem obcych gatunków inwazyjnych a strukturą i składem gatunkowym roślinności łęgów oraz diagnoza warunków ekologicznych występowania tych gatunków. Obecność obcych gatunków inwazyjnych stwierdzono na ponad 69% badanych powierzchni. Wśród odnotowanych 15 gatunków najbardziej rozpowszechniony był niecierpek drobnokwiatowy. W zbiorowiskach z obecnością gatunków inwazyjnych obserwowano mniejsze ogólne bogactwo gatunków rodzimych, co wynika przede wszystkim ze spadku udziału gatunków higrofilnych i cieniolubnych gatunków leśnych, a także mniejszej liczby pełniących rolę fitomelioracyjną krzewów i mchów. Świadczy to o zmianach warunków siedliskowych. Bardziej podatne na inwazje gatunków obcych są powierzchnie zasobniejsze w składniki odżywcze, z wyższym odczynem gleby i mocniej naświetlone, ze zmienionym reżimem wodnym. Szeroki zakres tolerancji ekologicznej niecierpka drobnokwiatowego względem światła i odczynu gleby, preferencja dla siedlisk świeżych oraz łatwość rozsiewania sprzyjają jego ekspansji i dominacji w przekształconych zbiorowiskach. Przeprowadzona analiza pokazała, że degradacja łęgów powinna zostać powstrzymana przez zapewnienie warunków siedliskowych, w których te ekosystemy naturalnie funkcjonują.

Keywords: bogactwo i różnorodność gatunkowa, ekologiczne liczby wskaźnikowe, grupy socjologiczno-ekologiczne, inwazje obcych gatunków roślin, zdjęcia fitosocjologiczne, zmiany siedliskowe

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland