Anna Kowalska

Articles

The use of phytosociological relevés in recent studies of the natural environment

Anna Kowalska, Jacek Wolski, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Ewa Roo-Zielińska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 311-339 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1

Further information

Abstract

Dokonano przeglądu najnowszej literatury (321 artykułów naukowych z lat 2010‑2021) pod kątem wykorzystania zdjęć fitosocjologicznych w badaniach środowiska przyrodniczego. Przegląd systematyczny objął artykuły opublikowane w najbardziej renomowanych czasopismach (indeksowanych w bazie Web of Science Core Collection, o punktacji ≥100 według wykazu Ministerstwa Edukacji i Nauki z 2021 r.). Poszukiwano odpowiedzi na pytania: w jakich dziedzinach nauki i praktyki zdjęcia fitosocjologiczne znajdują obecnie zastosowanie, a także do jakich celów oraz w jakich skalach przestrzennych są najczęściej wykorzystywane. Artykuły podzielono na 10 grup tematycznych (m.in. klasyfikacja zbiorowisk roślinnych, zależności między roślinnością i innymi elementami środowiska, wskaźnikowa rola roślinności czy długoterminowe zmiany roślinności). Wyniki wskazują, że najliczniejszą grupę stanowią artykuły, w których zdjęcia fitosocjologiczne były wykorzystywane do określenia warunków siedliskowych wpływających na rozmieszczenie i różnorodność gatunków roślin oraz tworzonych przez nie zbiorowisk, zaś najmniej liczną – opracowania łączące badania przyrodnicze i społeczne. Dominują badania prowadzone w skali lokalnej i regionalnej w danym kraju (241 artykułów) oraz mające charakter transgraniczny (47); mniej powszechne są prace o zasięgu kontynentalnym (19) i globalnym (7). Przeważają opracowania dotyczące Europy.

Keywords: przegląd systematyczny, bazy danych fitosocjologicznych, metoda Brauna-Blanqueta, warunki siedliskowe, zbiorowiska roślinne

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Ewa Roo-Zielińska [e.roo@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland

Citation

APA: Kowalska, A., Wolski, J., Affek, A., Regulska, E., & Roo-Zielińska, E. (2021). Wykorzystanie zdjęć fitosocjologicznych w najnowszych badaniach środowiska przyrodniczego. Przegląd Geograficzny, 93(3), 311-339. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1
MLA: Kowalska, Anna, et al. "Wykorzystanie zdjęć fitosocjologicznych w najnowszych badaniach środowiska przyrodniczego". Przegląd Geograficzny, vol. 93, no. 3, 2021, pp. 311-339. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1
Chicago: Kowalska, Anna, Wolski, Jacek, Affek, Andrzej, Regulska, Edyta, and Roo-Zielińska, Ewa. "Wykorzystanie zdjęć fitosocjologicznych w najnowszych badaniach środowiska przyrodniczego". Przegląd Geograficzny 93, no. 3 (2021): 311-339. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1
Harvard: Kowalska, A., Wolski, J., Affek, A., Regulska, E., & Roo-Zielińska, E. 2021. "Wykorzystanie zdjęć fitosocjologicznych w najnowszych badaniach środowiska przyrodniczego". Przegląd Geograficzny, vol. 93, no. 3, pp. 311-339. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1

Neophyte-induced degradation of Poland’s riparian hardwood forests

Anna Kowalska

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 3, pp. 327-340 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1

Further information

Abstract

W pracy przedstawiono wyniki analizy roślinności łęgów jesionowo-wiązowych przeprowadzonejna podstawie 249 zdjęć fitosocjologicznych wykonanych na 83 stanowiskach zlokalizowanych w dolinachpolskich rzek. Zdjęcia pochodzą z prac monitoringu przyrodniczego oraz z projektu Świadczenia łęgów jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Celem badań było wskazanie zależności między udziałem obcychgatunków inwazyjnych a strukturą i składem gatunkowym roślinności łęgów oraz charakterystyka preferencjisiedliskowych tych gatunków. Obecność obcych gatunków inwazyjnych stwierdzono na blisko 70% badanychpowierzchni. Wśród odnotowanych 15 gatunków najbardziej rozpowszechniony był niecierpek drobnokwiatowy.W zbiorowiskach z obecnością gatunków inwazyjnych obserwowano mniejsze ogólne bogactwo gatunkówrodzimych, co wynika przede wszystkim ze spadku udziału gatunków higrofilnych i cienioznośnych gatunkówleśnych, a także mniejszej liczby krzewów i mchów. Może to być związane ze zmianami warunków siedliskowych,które osłabiły konkurencję ze strony dotychczasowej kompozycji fitocenozy. W zbiorowiskach z gatunkamiinwazyjnymi runo tworzą gatunki preferujące siedliska bardziej nasłonecznione, bardziej zasadowe i o wyższejtrofii, natomiast mniej jest gatunków o większych wymaganiach co do wilgotności gleby. Szeroki zakres tolerancjiekologicznej niecierpka drobnokwiatowego względem światła i odczynu gleby, preferencja siedlisk świeżych orazłatwość rozsiewania, sprzyjają jego ekspansji i dominacji w przekształconych zbiorowiskach. Przeprowadzonaanaliza pokazała, że degradacja łęgów może być ograniczana przez zapewnienie warunków siedliskowych, w którychte ekosystemy naturalnie funkcjonują.

Keywords: bogactwo i różnorodność gatunkowa, ekologiczne liczby wskaźnikowe, grupy socjologiczno-ekologiczne, inwazje obcych gatunków roślin, zdjęcia fitosocjologiczne, zmiany siedliskowe

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland

Citation

APA: Kowalska, A. (2020). Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek. Przegląd Geograficzny, 92(3), 327-340. https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1
MLA: Kowalska, Anna. "Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek". Przegląd Geograficzny, vol. 92, no. 3, 2020, pp. 327-340. https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1
Chicago: Kowalska, Anna. "Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek". Przegląd Geograficzny 92, no. 3 (2020): 327-340. https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1
Harvard: Kowalska, A. 2020. "Neofityzacja łęgów jesionowo-wiązowych w dolinach polskich rzek". Przegląd Geograficzny, vol. 92, no. 3, pp. 327-340. https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.3.1

Riparian hardwood forests in the valley of the middle Vistula – ecosystem condition in the absence of flooding, and guidelines for protection

Anna Kowalska, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Jacek Wolski, Bogusława Kruczkowska, Ewa Kołaczkowska, Izabela Zawiska, Jarosław Baranowski

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 3, pp. 295-323 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1

Further information

Abstract

W pracy przedstawiono wyniki wieloaspektowych badań prowadzonych w łęgach jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Ich celem była ocena stanu ekosystemów pozbawionych przeszło 50 lat zalewów oraz przygotowanie wytycznych do działań, koniecznych do utrzymania lub odbudowy ich różnorodności oraz prawidłowych funkcji ekologicznych i biologicznych. Szukano odpowiedzi na pytania, które elementy ekosystemów lasów łęgowych zostały najmocniej przekształcone i jakie czynniki na to wpłynęły. Prace były realizowane z wykorzystaniem metodyki monitoringu przyrodniczego, ale zostały rozszerzone o analizy, pozwalające szczegółowo scharakteryzować warunki glebowe, topoklimatyczne i wodne oraz bogactwo gatunkowe wybranych grup bezkręgowców (Hymenoptera: Apidae: Bombus i Haplotaxida: Lumbricidae). Wybrane do badań łęgi reprezentują wielofunkcyjne i bogate gatunkowo ekosystemy, wpływające łagodząco na lokalny klimat, z żyznymi i aktywnymi biologicznie glebami oraz znacznymi zasobami martwego drewna. W części zbiorowisk obserwowano jednak przekształcenia związane z osuszeniem siedliska, rozluźnieniem drzewostanu, zaburzeniami wierzchniej warstwy gleby i runa. Odnotowano znaczący udział gatunków obcych w runie (głównie niecierpka drobnokwiatowego), sporadyczne występowanie gatunków Lumbricidae związanych z terenami wilgotnymi i zalewowymi oraz skład zgrupowania Bombus z przewagą gatunków preferujących siedliska nieleśne. Działania ochronne powinny koncentrować się na zapewnieniu odpowiednich warunków wilgotnościowych oraz przywróceniu naturalnej struktury roślinności.

Keywords: roślinność, Bombus, Lambricidae, martwe drewno, pokrywa glebowa, wody gruntowe, topoklimat

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Bogusława Kruczkowska [boguslawa_kruczkowska@sggw.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Ewa Kołaczkowska [ekolaczk@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Izabela Zawiska [izawiska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Jarosław Baranowski [j.bar@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland

Citation

APA: Kowalska, A., Affek, A., Regulska, E., Wolski, J., Kruczkowska, B., Kołaczkowska, E., Zawiska, I., & Baranowski, J. (2019). Łęgi jesionowo-wiązowe w dolinie środkowej Wisły – stan ekosystemów pozbawionych zalewów i wytyczne do działań ochronnych. Przegląd Geograficzny, 91(3), 295-323. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1
MLA: Kowalska, Anna, et al. "Łęgi jesionowo-wiązowe w dolinie środkowej Wisły – stan ekosystemów pozbawionych zalewów i wytyczne do działań ochronnych". Przegląd Geograficzny, vol. 91, no. 3, 2019, pp. 295-323. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1
Chicago: Kowalska, Anna, Affek, Andrzej, Regulska, Edyta, Wolski, Jacek, Kruczkowska, Bogusława, Kołaczkowska, Ewa, Zawiska, Izabela, and Baranowski, Jarosław. "Łęgi jesionowo-wiązowe w dolinie środkowej Wisły – stan ekosystemów pozbawionych zalewów i wytyczne do działań ochronnych". Przegląd Geograficzny 91, no. 3 (2019): 295-323. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1
Harvard: Kowalska, A., Affek, A., Regulska, E., Wolski, J., Kruczkowska, B., Kołaczkowska, E., Zawiska, I., & Baranowski, J. 2019. "Łęgi jesionowo-wiązowe w dolinie środkowej Wisły – stan ekosystemów pozbawionych zalewów i wytyczne do działań ochronnych". Przegląd Geograficzny, vol. 91, no. 3, pp. 295-323. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1