Jacek Wolski

Kronika

Polska geografia: czy przeszłość ma przyszłość? Rozmowa z profesorem Leszkiem Starklem

Leszek Starkel, Jacek Wolski

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 1, pp. 137-167 | Full text

Further information

Abstract:

Profesor Leszek Starkel (1931‑2021) był jednym z najwybitniejszych polskich geografów, geomorfologów, paleohydrologów i badaczy czwartorzędu. Całe życie zawodowe (od 1953 r.) związany z Instytutem Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (kierownik Zakładu Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn w Krakowie, 1968‑2001; współtwórca i kierownik Stacji Naukowej w Szymbarku, 1965‑1975). Organizator i uczestnik wielu ekspedycji naukowych (Indie, Mongolia, kraje bałkańskie). Brał aktywny udział w wielu międzynarodowych i krajowych organizacjach naukowych, m.in. w Geomorfologicznej Komisji Karpacko-Bałkańskiej (sekretarz, 1963‑1975), Międzynarodowej Unii Badań Czwartorzędu (Podkomisji Eurosyberyjskiej Komisji Holocenu – jako przewodniczący, 1973‑1982, Komitecie Narodowym – jako przewodniczący, 1977‑2003, Komisji Paleohydrologii Kontynentalnej – jako przewodniczący i wiceprzewodniczący, 1991‑2003), Komitecie Badań Czwartorzędu PAN (przewodniczący, 1977‑1993), Komitecie Narodowym ds. Współpracy z Międzynarodowym Programem Zmiany Globalne Geosfery i Biosfery (przewodniczący, 1989‑1998), Komitecie Człowiek i Środowisko PAN (wiceprzewodniczący, 1993‑2003), Oddziale Krakowskim PAN (wiceprzewodniczący, 1999‑2002). Kierownik programu IGCP-158 Palaeohydrological changes in the temperate zone in the last 15 000 years przy UNESCO (1978‑1988). Członek zagraniczny Królewskiego Towarzystwa Fizjograficznego w Lund (1985), Academia Europaea (1992), członek honorowy Węgierskiego (1993) i Słowackiego (1999) Towarzystwa Geograficznego, Międzynarodowej Unii Badań Czwartorzędu (1999), Międzynarodowej Asocjacji Geomorfologów (2005); członek PAN (korespondencyjny, 1983; rzeczywisty, 1997) i członek czynny PAU (1990). Odznaczony przez brytyjskie Królewskie Towarzystwo Geograficzne, jako jeden z dwóch Polaków w historii, prestiżowym Gold Founder’s Medal (2004).

Leszek Starkel [starkel@zg.pan.krakow.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Articles

The use of phytosociological relevés in recent studies of the natural environment

Anna Kowalska, Jacek Wolski, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Ewa Roo-Zielińska

Przegląd Geograficzny (2021) tom 93, zeszyt 3, pp. 311-339 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.3.1

Further information

Abstract:

Dokonano przeglądu najnowszej literatury (321 artykułów naukowych z lat 2010‑2021) pod kątem wykorzystania zdjęć fitosocjologicznych w badaniach środowiska przyrodniczego. Przegląd systematyczny objął artykuły opublikowane w najbardziej renomowanych czasopismach (indeksowanych w bazie Web of Science Core Collection, o punktacji ≥100 według wykazu Ministerstwa Edukacji i Nauki z 2021 r.). Poszukiwano odpowiedzi na pytania: w jakich dziedzinach nauki i praktyki zdjęcia fitosocjologiczne znajdują obecnie zastosowanie, a także do jakich celów oraz w jakich skalach przestrzennych są najczęściej wykorzystywane. Artykuły podzielono na 10 grup tematycznych (m.in. klasyfikacja zbiorowisk roślinnych, zależności między roślinnością i innymi elementami środowiska, wskaźnikowa rola roślinności czy długoterminowe zmiany roślinności). Wyniki wskazują, że najliczniejszą grupę stanowią artykuły, w których zdjęcia fitosocjologiczne były wykorzystywane do określenia warunków siedliskowych wpływających na rozmieszczenie i różnorodność gatunków roślin oraz tworzonych przez nie zbiorowisk, zaś najmniej liczną – opracowania łączące badania przyrodnicze i społeczne. Dominują badania prowadzone w skali lokalnej i regionalnej w danym kraju (241 artykułów) oraz mające charakter transgraniczny (47); mniej powszechne są prace o zasięgu kontynentalnym (19) i globalnym (7). Przeważają opracowania dotyczące Europy.

Keywords: przegląd systematyczny, bazy danych fitosocjologicznych, metoda Brauna-Blanqueta, warunki siedliskowe, zbiorowiska roślinne

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Ewa Roo-Zielińska [e.roo@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland

Riparian hardwood forests in the valley of the middle Vistula – ecosystem condition in the absence of flooding, and guidelines for protection

Anna Kowalska, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Jacek Wolski, Bogusława Kruczkowska, Ewa Kołaczkowska, Izabela Zawiska, Jarosław Baranowski

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 3, pp. 295-323 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1

Further information

Abstract:

W pracy przedstawiono wyniki wieloaspektowych badań prowadzonych w łęgach jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Ich celem była ocena stanu ekosystemów pozbawionych przeszło 50 lat zalewów oraz przygotowanie wytycznych do działań, koniecznych do utrzymania lub odbudowy ich różnorodności oraz prawidłowych funkcji ekologicznych i biologicznych. Szukano odpowiedzi na pytania, które elementy ekosystemów lasów łęgowych zostały najmocniej przekształcone i jakie czynniki na to wpłynęły. Prace były realizowane z wykorzystaniem metodyki monitoringu przyrodniczego, ale zostały rozszerzone o analizy, pozwalające szczegółowo scharakteryzować warunki glebowe, topoklimatyczne i wodne oraz bogactwo gatunkowe wybranych grup bezkręgowców (Hymenoptera: Apidae: Bombus i Haplotaxida: Lumbricidae). Wybrane do badań łęgi reprezentują wielofunkcyjne i bogate gatunkowo ekosystemy, wpływające łagodząco na lokalny klimat, z żyznymi i aktywnymi biologicznie glebami oraz znacznymi zasobami martwego drewna. W części zbiorowisk obserwowano jednak przekształcenia związane z osuszeniem siedliska, rozluźnieniem drzewostanu, zaburzeniami wierzchniej warstwy gleby i runa. Odnotowano znaczący udział gatunków obcych w runie (głównie niecierpka drobnokwiatowego), sporadyczne występowanie gatunków Lumbricidae związanych z terenami wilgotnymi i zalewowymi oraz skład zgrupowania Bombus z przewagą gatunków preferujących siedliska nieleśne. Działania ochronne powinny koncentrować się na zapewnieniu odpowiednich warunków wilgotnościowych oraz przywróceniu naturalnej struktury roślinności.

Keywords: roślinność, Bombus, Lambricidae, martwe drewno, pokrywa glebowa, wody gruntowe, topoklimat

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Bogusława Kruczkowska [boguslawa_kruczkowska@sggw.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Ewa Kołaczkowska [ekolaczk@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Izabela Zawiska [ikrajewska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland
Jarosław Baranowski [j.bar@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, Twarda 51/55, 00‑818 Warszawa, Poland