Karol Kowalczyk

Streszczenie

Wraz z wdrażaniem kolejnych innowacji w transporcie i telekomunikacji, następowało zjawisko zmniejszania się czasu potrzebnego do pokonania odległości fizycznych przez ludzi, towary i informację, zwane kompresją czasu i przestrzeni. W ciągu ostatnich 200 lat poszczególne miejsca na Ziemi przybliżyły się do siebie pod względem odległości czasowych. Skala i tempo zjawiska były jednak zróżnicowane w zależności od obszaru. Artykuł stanowi próbę scharakteryzowania przebiegu kompresji czasu i przestrzeni w wymiarze transportowym na ziemiach polskich w okresie 1825‑2025. Fala innowacji związana z uruchomieniem pierwszej publicznej kolei parowej w Wielkiej Brytanii (1825) dotarła do Warszawy w latach 40. XIX w. Natomiast większość dzisiejszych miast wojewódzkich uzyskała dostęp do nowego środka transportu dopiero w następnych dekadach. Przed jego uruchomieniem, połączenia dalekobieżne obsługiwały dużo wolniejsze konne wozy pocztowe. Rozwój kolei, choć przerywany w XX w. przez zniszczenia wojenne oraz regres sieci, przyczyniał się do stopniowego skracania odległości czasowych. Proces kompresji postępuje nadal, w ślad za inwestycjami wykonanymi po akcesji Polski do UE. Badania objęły analizę czasów podróży wozem konnym i pociągiem do Warszawy z pięciu wybranych miast (Krakowa, Torunia, Białegostoku, Łodzi i Lublina). Długookresowe ujęcie oraz identyfikacja kluczowych czynników były możliwe dzięki sięgnięciu do dawnych map i archiwalnych rozkładów jazdy.

Słowa kluczowe: kompresja czasu i przestrzeni, konwergencja czasoprzestrzenna, dostępność czasowa, transport pasażerski, mapy anamorficzne, ziemie polskie

Karol Kowalczyk [karol.kowalczyk@mail.umcs.pl], Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

Cytowanie

APA: Kowalczyk, K. (2025). Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą. Przegląd Geograficzny, 97(4), 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
MLA: Kowalczyk, Karol. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Chicago: Kowalczyk, Karol. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2
Harvard: Kowalczyk, K. 2025. "Kompresja czasu i przestrzeni na ziemiach polskich w latach 1825–2025 na przykładzie pocztowych i kolejowych połączeń pasażerskich wybranych miast z Warszawą". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 375-404. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.2