Andrzej Affek

Articles

Łęgi jesionowo-wiązowe w dolinie środkowej Wisły – stan ekosystemów pozbawionych zalewów i wytyczne do działań ochronnych

Anna Kowalska, Andrzej Affek, Edyta Regulska, Jacek Wolski, Bogusława Kruczkowska, Ewa Kołaczkowska, Izabela Zawiska, Jarosław Baranowski

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 3, pp. 295-323 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.1

Further information

Abstract:

W pracy przedstawiono wyniki wieloaspektowych badań prowadzonych w łęgach jesionowo-wiązowych w dolinie środkowej Wisły. Ich celem była ocena stanu ekosystemów pozbawionych przeszło 50 lat zalewów oraz przygotowanie wytycznych do działań, koniecznych do utrzymania lub odbudowy ich różnorodności oraz prawidłowych funkcji ekologicznych i biologicznych. Szukano odpowiedzi na pytania, które elementy ekosystemów lasów łęgowych zostały najmocniej przekształcone i jakie czynniki na to wpłynęły. Prace były realizowane z wykorzystaniem metodyki monitoringu przyrodniczego, ale zostały rozszerzone o analizy, pozwalające szczegółowo scharakteryzować warunki glebowe, topoklimatyczne i wodne oraz bogactwo gatunkowe wybranych grup bezkręgowców (Hymenoptera: Apidae: Bombus i Haplotaxida: Lumbricidae). Wybrane do badań łęgi reprezentują wielofunkcyjne i bogate gatunkowo ekosystemy, wpływające łagodząco na lokalny klimat, z żyznymi i aktywnymi biologicznie glebami oraz znacznymi zasobami martwego drewna. W części zbiorowisk obserwowano jednak przekształcenia związane z osuszeniem siedliska, rozluźnieniem drzewostanu, zaburzeniami wierzchniej warstwy gleby i runa. Odnotowano znaczący udział gatunków obcych w runie (głównie niecierpka drobnokwiatowego), sporadyczne występowanie gatunków Lumbricidae związanych z terenami wilgotnymi i zalewowymi oraz skład zgrupowania Bombus z przewagą gatunków preferujących siedliska nieleśne. Działania ochronne powinny koncentrować się na zapewnieniu odpowiednich warunków wilgotnościowych oraz przywróceniu naturalnej struktury roślinności.

Keywords: roślinność, Bombus, Lambricidae, martwe drewno, pokrywa glebowa, wody gruntowe, topoklimat

Anna Kowalska [aniak@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Edyta Regulska [eregulska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Jacek Wolski [j.wolski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Bogusława Kruczkowska [boguslawa_kruczkowska@sggw.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Ewa Kołaczkowska [ekolaczk@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Izabela Zawiska [ikrajewska@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Jarosław Baranowski [j.bar@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Dostępność rolnicza Beskidów

Zofia Jabs, Andrzej Affek

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, pp. 97-111 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.6

Further information

Abstract: Celem pracy było określenie zróżnicowania dostępności rolniczej na obszarach górskich. Zagadnienie to omówiono na przykładzie trzech mezoregionów w Karpatach Polskich: Beskidu Niskiego, Bieszczadów Zachodnich oraz Gór Sanocko-Turczańskich. Koszt dostępu do każdej jednostki przestrzeni obliczono za pomocą algorytmu cost distance. Przyjęto, że trudność (opór) pokonania jednostkowej odległości jest różna i zależna od pokrycia terenu i nachylenia. W pracy wykazano znaczne zróżnicowanie dostępności całego obszaru badań, a także odnotowano istotne różnice w rozkładach i wartościach charakterystycznych dostępności pomiędzy mezoregionami. Uzyskane wyniki porównano z wartościami dla obecnie użytkowanych pól ornych. Wyznaczono także obszary potencjalnie dostępne dla rolnictwa i zestawiono je z zasięgami współczesnych gruntów ornych.

Keywords: dostępność przestrzenna, użytkowanie ziemi, cost distance, Bieszczady, Beskid Niski, Góry Sanocko-Turczańskie

Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Wpływ gospodarki leśnej na terenach górskich na wybrane elementy środowiska – aktualny stan wiedzy

Andrzej Affek

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 1, pp. 63-81 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.1.3

Further information

Abstract: W artykule dokonano przeglądu literatury zagranicznej i polskiej dotyczącej wpływu pozyskiwania drewna na wybrane procesy naturalne i elementy środowiska na terenach górskich. Skoncentrowano się przede wszystkim na oddziaływaniu gospodarki leśnej na strukturę gleby i tempo erozji oraz na reakcji hydrologicznej w skali stoku i zlewni, w tym na natężenie i częstotliwość przepływów szczytowych oraz transport fluwialny. Z przeglądu literatury wynika, że zrywka jest tym elementem procesu pozyskiwania drewna, który w największym stopniu oddziałuje na glebę i reakcję hydrologiczną zlewni górskich, a sieć dróg leśnych może przyczyniać się do zwiększenia nawet o kilkanaście procent natężenia przepływów maksymalnych i wynikających z nich powodzi błyskawicznych.

Keywords: pozyskanie drewna, góry, przegląd literatury, erozja, wezbrania, transport fluwialny

Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Oszacowanie skali wpływu pozyskiwania drewna na wybrane elementy środowiska we wschodniej części polskich Karpat

Andrzej Affek, Alina Gerlée, Agnieszka Sosnowska, Maria Zachwatowicz

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 1, pp. 83-106 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.1.4

Further information

Abstract: W artykule dokonano oszacowania wpływu pozyskiwania drewna na wybrane procesy naturalne i elementy środowiska w 15 nadleśnictwach w Karpatach Wschodnich, w tym na strukturę gleby i tempo erozji oraz na reakcję hydrologiczną w skali stoku i zlewni. Główny nacisk położony został na oszacowanie gęstości i przestrzennego układu dróg leśnych i szlaków zrywkowych oraz intensywności ich wykorzystania, ponieważ z przeglądu literatury wynika (por. Affek, 2019), że zrywka jest tym elementem procesu pozyskiwania drewna, który w największym stopniu oddziałuje na glebę i reakcję hydrologiczną zlewni górskich. Do badań wykorzystano wysokorozdzielcze dane LiDAR i dane leśne. Uzyskane wyniki wskazują, że ok. 5% analizowanego obszaru ma naruszoną strukturę gleby na skutek stosowanej naziemnej zrywki, przeważająca część powierzchni analizowanych oddziałów leśnych może być zagrożona skutkami efektu brzegowego powodowanego przez drogi, a gęstość dróg leśnych, z uwzględnieniem szlaków zrywkowych, należy do najwyższych notowanych w literaturze.

Keywords: drogi leśne, zrywka, LiDAR, erozja, efekt brzegowy, Karpaty Wschodnie

Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland
Maria Zachwatowicz [m.zachwatowicz@uw.edu.pl]