Filip Duszyński

Articles

Geneza skalnych miast na płaskowyżach piaskowcowych

Filip Duszyński, Piotr Migoń

Przegląd Geograficzny (2018) tom 90, zeszyt 3, pp. 379-402 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2018.3.1

Further information

Abstract: W polskiej i zagranicznej literaturze geomorfologicznej pojawia się niekiedy określenie „skalne miasto”, stosowane zwłaszcza do opisu rzeźby erozyjno-denudacyjnej w skałach piaskowcowych. Termin ten, w Polsce używany między innymi w odniesieniu do zespołów form skalnych w Górach Stołowych, nie został nigdy formalnie zdefiniowany i często jest przytaczany w cudzysłowie, co wskazuje na wątpliwości, czy jest to określenie ścisłe czy potoczne. W artykule została zaproponowana definicja skalnego miasta jako pełnoprawnego terminu naukowego, omówiono także uwarunkowania litologiczno-strukturalne takiego typu rzeźby oraz procesy odpowiedzialne za tworzenie i rozwój skalnych miast.

Keywords: geomorfologia strukturalna, rzeźba piaskowcowa, erozja podpowierzchniowa, ruchy masowe

Piotr Migoń, Institute of Geography and Regional Development University of Wrocław pl. Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław: Poland

Mechanizmy i uwarunkowania rozwoju progów morfologicznych Gór Stołowych

Filip Duszyński

Przegląd Geograficzny (2018) tom 90, zeszyt 1, pp. 7-33 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2018.1.1

Further information

Abstract: W artykule omówiono dotychczasowe poglądy na temat mechanizmówi uwarunkowań rozwoju progów morfologicznych Gór Stołowych. Zagadnienie to stanowiło przedmiot zainteresowania badaczy od ponad stu lat. Do niedawna powszechnie przyjmowano koncepcję katastrofalnego rozpadu ścian skalnych poprzez destabilizację przykrawędziowych partii piaskowcowych płaskowyżów. W najnowszych pracach wykazano empiryczne świadectwa powolnego niszczenia na drodze dezintegracji in situ. Procesowi temu przypisuje się obecnie kluczową rolę. Osuwiska w środkowych partiach progów, wędrówka bloków, czy erozja liniowa mają znaczenie lokalne. Pomimo dużego postępu w badaniach ciągle nieznany jest kontekst czasowy procesów odpowiedzialnych za cofanie się progów Gór Stołowych.

Keywords: Góry Stołowe, progi morfologiczne, procesy rzeźbotwórcze, historia badań

Zapis zanieczyszczenia powietrza w przyrostach rocznych drzew

Filip Duszyński

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 317-338 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.2

Further information

Abstract: Problem negatywnego oddziaływania zanieczyszczeń powietrza na drzewa został szerzej rozpoznany już ponad sto lat temu, jednak dopiero od lat 1970. w badaniach zaczęto stosować metodę dendrochronologiczną. Dowiedziono, że szkodliwe substancje chemiczne, takie jak dwutlenek siarki czy tlenki azotu, powodują zaburzenie procesów fizjologicznych roślin drzewiastych, co skutkuje spowolnieniem bądź zupełnym zahamowaniem ich wzrostu. Zjawisko to doskonale zapisane jest w postaci redukcji przyrostów rocznych drzew. Dzięki temu można określać zarówno czas, w którym na środowisko przyrodnicze negatywnie oddziaływał przemysł, jak i siłę tego oddziaływania. Na świecie przeprowadzono wiele studiów dendrochronologicznego zapisu zmian jakości powietrza związanych z funkcjonowaniem lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń i z pogorszonym stanem aerosanitarnym na rozległym obszarze. Stosowano różne techniki analityczne: od wizualnej oceny przebiegu krzywych chronologii, przez porównanie chronologii stanowiskowych z referencyjną, po budowanie modeli regresji. Szerokość przyrostów rocznych jest dobrym bioindykatorem i powinna znaleźć szerokie zastosowanie w monitoringu środowiska.

Keywords: dendrochronologia, zanieczyszczenie powietrza, bioindykacja powietrza