Przegląd Geograficzny (2026) tom 98, zeszyt 2

Streszczenie

This article addresses the issue of implementing low emission zones (LEZs) in Poland against the backdrop of European experiences. Its aim is to diagnose the state of implementation, discuss the evolution of legal frameworks, and synthesize domestic contributions in comparison with international research. The analysis is based on a narrative review of literature and normative documents, with the selection limited to works concerning Polish conditions after 2018. Within the European Union context, LEZs remain a relatively new instrument in Poland, and evidence gaps primarily concern the assessment of the effects of restrictions, changes in air quality, and transport behaviors. The analysis of legal frameworks shows that the 2018 Act has been amended multiple times; the key amendment of 2024 linked the obligation to establish LEZs to exceedances of permissible nitrogen dioxide levels in cities with more than 100,000 inhabitants, while maintaining the possibility for municipalities to introduce zones voluntarily. Currently, one LEZ operates in Warsaw (since July 2024), while other large cities are at various stages of the process, from preparation and consultations to legal disputes and temporary suspension of work. The literature review indicates that domestic publications focus on legal conditions and the rationale for intervention, whereas foreign studies more broadly analyze health impacts, environmental effectiveness, emission relocation phenomena, cost-benefit distribution, and social acceptance. Key research gaps have been identified: the need for ex ante and ex post procedures, data triangulation (air quality, traffic intensity, mobility), distributional analyses, and studies on risk communication and acceptance mechanisms. Practical implications include prioritizing monitoring, phasing restrictions, adapting access criteria to local contexts, and linking LEZs with parking policies, public transport development, and active mobility.

Słowa kluczowe: low emission zones (LEZs), air quality, urban mobility, transport policy, legal frameworks, Poland

Tadeusz Pupar [tadeusz.pupar@geo.uni.lodz.pl], University of Lodz, Doctoral School of Social Sciences, Institute of the Built Environment and Spatial Policy

Cytowanie

APA: Pupar, T. (2026). Low emission zones in Poland: a synthetic review of evidence, regulatory frameworks, and implementation experiences. Przegląd Geograficzny, 98(2), 153-178. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.2
MLA: Pupar, Tadeusz. "Low emission zones in Poland: a synthetic review of evidence, regulatory frameworks, and implementation experiences". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, 2026, pp. 153-178. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.2
Chicago: Pupar, Tadeusz. "Low emission zones in Poland: a synthetic review of evidence, regulatory frameworks, and implementation experiences". Przegląd Geograficzny 98, no. 2 (2026): 153-178. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.2
Harvard: Pupar, T. 2026. "Low emission zones in Poland: a synthetic review of evidence, regulatory frameworks, and implementation experiences". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, pp. 153-178. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.2

Streszczenie

Mieszkalnictwo ujęto jako system powiązań między popytem demograficznym, nową podażą oraz istniejącym zasobem mieszkaniowym. Celem artykułu jest opracowanie typologii gmin w Polsce na podstawie wielowymiarowej analizy danych traktujących mieszkalnictwo jako funkcję społeczną, a nie dobro rynkowe czy formę przestrzenną. Badanie ma charakter eksploracyjny i opiera się na metodzie klasteryzacji z wykorzystaniem algorytmu Gaussian Mixture Models. Analizę przeprowadzono dla roku bazowego 2024, wykorzystując zmienne typu stock (stan zasobu) oraz flow (dynamika zmian historycznych i prognozowanych), dobrane tak, aby uchwycić kluczowe wymiary funkcjonowania mieszkalnictwa w jednostkach samorządu terytorialnego. W pierwszym etapie przeprowadzono typologię na poziomie powiatów, a następnie do wyznaczonych typów i podtypów przypisano gminy. Optymalną liczbę klastrów określono na podstawie stabilności interpretacyjnej i jednoznaczności funkcjonalnej uzyskanych rozwiązań. W rezultacie zidentyfikowano 5 podstawowych typów mieszkalnictwa oraz 15 podtypów, odzwierciedlających odmienne trajektorie reprodukcji zasobu. Wyniki mogą stanowić istotne wsparcie dla polityki mieszkaniowej i planowania przestrzennego oraz wnoszą wkład metodologiczny do badań nad typologizacją mieszkalnictwa w Polsce.

Słowa kluczowe: mieszkalnictwo, typologia gmin, Gaussian Mixture Models, popyt demograficzny, produkcja mieszkaniowa, zasób mieszkaniowy

Hubert Horynek [hubert.horynek@pw.edu.pl], Politechnika Warszawska, Wydział Geodezji i Kartografii

Cytowanie

APA: Horynek, H. (2026). Typologia mieszkalnictwa w gminach Polski z wykorzystaniem algorytmu Gaussian Mixture Models. Przegląd Geograficzny, 98(2), 179-204. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.3
MLA: Horynek, Hubert. "Typologia mieszkalnictwa w gminach Polski z wykorzystaniem algorytmu Gaussian Mixture Models". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, 2026, pp. 179-204. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.3
Chicago: Horynek, Hubert. "Typologia mieszkalnictwa w gminach Polski z wykorzystaniem algorytmu Gaussian Mixture Models". Przegląd Geograficzny 98, no. 2 (2026): 179-204. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.3
Harvard: Horynek, H. 2026. "Typologia mieszkalnictwa w gminach Polski z wykorzystaniem algorytmu Gaussian Mixture Models". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, pp. 179-204. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.3

Streszczenie

Lake tourism includes activities both within the lake itself and in its immediate surroundings. These activities may lead to a range of changes in lake ecosystems, including an increased input of pollutants. Among the most important and still widely studied pollutants are heavy metals (HMs), whose concentrations and potential toxicity were investigated in the waters and bottom sediments of two lakes of different origin near Gorzów Wielkopolski: the natural Kłodawskie Lake and the gravel pit lake Karnin Reservoir. HM concentrations were determined using inductively coupled plasma triple quadrupole mass spectrometry (ICP-QQQ-MS). The results obtained for HMs in water were analyzed in terms of potential toxic effects on humans, whereas HMs in bottom sediments were assessed in terms of their potential toxicity to aquatic biota. The results indicate comparable HM concentrations in the waters of both lakes and show no potential non-carcinogenic and carcinogenic health risk for humans, both in terms of chronic dermal exposure and quantitative assessment. In contrast, HM concentrations in bottom sediments differed significantly between the lakes, with notably higher values recorded in Kłodawskie Lake. The assessment of individual HMs using the modified hazard quotient (mHQ) indicated very low toxicity for Pb and Zn, and to a lesser extent for Cd, Cu, and Ni. Integrated indices indicated no potential combined toxicity of HMs. The presented study provides a basis for conducting similar analyses in lakes used for recreational purposes and highlights the potential of gravel pit lakes for tourism, particularly in regions characterized by a low number of natural lakes.

Słowa kluczowe: gravel pit lake, cancer health risk, limnotourism, toxicity indices, suburban lakes.

Igor Śniady [igosni@st.amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University, Faculty of Geographical and Geological Sciences
Emilia Smardz [emisma@st.amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University, Faculty of Geographical and Geological Sciences
Anna Salwowska [annsal3@st.amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University, Faculty of Geographical and Geological Sciences
Marcin Siepak [marcin.siepak@amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University, Faculty of Geographical and Geological Sciences

Cytowanie

APA: Śniady, I., Smardz, E., Salwowska, A., & Siepak, M. (2026). Heavy metals toxicity assessment in water and bottom sediments of two tourist lakes of different origin near Gorzów Wielkopolski (western Poland). Przegląd Geograficzny, 98(2), 205-225. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.4
MLA: Śniady, Igor, et al. "Heavy metals toxicity assessment in water and bottom sediments of two tourist lakes of different origin near Gorzów Wielkopolski (western Poland)". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, 2026, pp. 205-225. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.4
Chicago: Śniady, Igor, Smardz, Emilia, Salwowska, Anna, and Siepak, Marcin. "Heavy metals toxicity assessment in water and bottom sediments of two tourist lakes of different origin near Gorzów Wielkopolski (western Poland)". Przegląd Geograficzny 98, no. 2 (2026): 205-225. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.4
Harvard: Śniady, I., Smardz, E., Salwowska, A., & Siepak, M. 2026. "Heavy metals toxicity assessment in water and bottom sediments of two tourist lakes of different origin near Gorzów Wielkopolski (western Poland)". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, pp. 205-225. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.4

Streszczenie

The aim of the article is to analyse the changes that have taken place in the spatial layouts of villages located in the vicinity of the Czorsztyn Reservoir from the 19th century to the present day. Rural settlements located in the following communes were selected for the study: Czorsztyn, Krościenko nad Dunajcem, Łapsze Niżne and Nowy Targ (Małopolskie Province, Poland). The text presents and characterises the rural layouts of the localities under study. Initially, the following spatial layouts were created in the vicinity of the Czorsztyn Reservoir: double row forest villages, small circular villages, oval villages and multi-road villages. They survived almost unchanged until the beginning of the 20th century. After the construction of the reservoir, a lot of villages changed their former layout. The transformation of historical forms of planning and their subsequent changes were the result of many factors, e.g. the development of tourism and the local population’s departure from agriculture, which influenced the expansion of built-up areas and the creation of a new road network. The most significant transformations of the rural layouts took place in the villages located in the immediate vicinity of the Czorsztyn Reservoir. The text discusses research issues on the basis of selected villages. The villages were selected to represent as accurately as possible each spatial layout that has emerged and the fundamental changes that have taken place within it. The following methods were used in the study: the monographic method, the genetic method, the genetic-metrological method, the retrograde record method, the method of analysing aerial photographs and orthophotomaps, and the cartographic method. The considerations were based on cartographic materials obtained from the National Archives in Krakow and the Military Geographical Institute.

Słowa kluczowe: village, settlement, spatial layout (spatial pattern), historical geography, Czorsztyn Reservoir

Monika Cepil [monika.cepil@ujk.edu.pl], Jan Kochanowski University of Kielce, Institute of Geography and Environmental Sciences

Cytowanie

APA: Cepil, M. (2026). Changes in the spatial layouts of the villages around the Czorsztyn Reservoir. Przegląd Geograficzny, 98(2), 227-249. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.5
MLA: Cepil, Monika. "Changes in the spatial layouts of the villages around the Czorsztyn Reservoir". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, 2026, pp. 227-249. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.5
Chicago: Cepil, Monika. "Changes in the spatial layouts of the villages around the Czorsztyn Reservoir". Przegląd Geograficzny 98, no. 2 (2026): 227-249. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.5
Harvard: Cepil, M. 2026. "Changes in the spatial layouts of the villages around the Czorsztyn Reservoir". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, pp. 227-249. https://doi.org/10.7163/PrzG.2026.2.5

Streszczenie

W dniach 12‑13 maja 2026 r. w siedzibie Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (IGiPZ PAN) w Warszawie oraz w formie zdalnej odbyła się konferencja „Interdyscyplinarne badania krajobrazów”. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Komitet Nauk Geograficznych PAN (KNG PAN) we współpracy z Polską Asocjacją Ekologii Krajobrazu, Komisją Krajobrazu Kulturowego PTG oraz IGiPZ PAN. W spotkaniu wzięło udział 131 osób reprezentujących 31 ośrodków naukowych, z czego 61 osób uczestniczyło stacjonarnie.

…

Sebastian Bernat, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Jarosław Balon, Uniwersytet Jagielloński
Zbigniew Zwoliński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Przemysław Śleszyński [psleszyn@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Cytowanie

APA: Bernat, S., Balon, J., Zwoliński, Z., & Śleszyński, P. (2026). Sprawozdanie z konferencji „Interdyscyplinarne badania krajobrazów” (Warszawa, 12‑13 maja 2026 r.). Przegląd Geograficzny, 98(2), 251-255. https://doi.org/
MLA: Bernat, Sebastian, et al. "Sprawozdanie z konferencji „Interdyscyplinarne badania krajobrazów” (Warszawa, 12‑13 maja 2026 r.)". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, 2026, pp. 251-255. https://doi.org/
Chicago: Bernat, Sebastian, Balon, Jarosław, Zwoliński, Zbigniew, and Śleszyński, Przemysław. "Sprawozdanie z konferencji „Interdyscyplinarne badania krajobrazów” (Warszawa, 12‑13 maja 2026 r.)". Przegląd Geograficzny 98, no. 2 (2026): 251-255. https://doi.org/
Harvard: Bernat, S., Balon, J., Zwoliński, Z., & Śleszyński, P. 2026. "Sprawozdanie z konferencji „Interdyscyplinarne badania krajobrazów” (Warszawa, 12‑13 maja 2026 r.)". Przegląd Geograficzny, vol. 98, no. 2, pp. 251-255. https://doi.org/