Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3

Articles

Współczesne kierunki badań krajobrazowych w kontekście wdrażania Europejskiej Konwencji Krajobrazowej

Marek Degórski, Katarzyna Ostaszewska, Andrzej Richling, Jerzy Solon

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 295-316 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.1

Further information

Abstract: Celem artykułu jest przedstawienie i ocena stanu badań nad krajobrazem w Polsce oraz wskazanie możliwości wykorzystania doświadczeń w procesie implementacji Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. Autorzy przedstawili podstawowe definicje i przykłady prowadzonych badań. Wykazali, że dorobek polskich geografów i ekologów krajobrazu w dziedzinie identyfikacji, analizy i oceny krajobrazów należy do wspólnej tradycji naukowej środkowej części Europy, uznawanej za jedną z najbardziej wszechstronnych w skali świata. Dorobek ten powinien stanowić podstawę prac nad kompleksową metodyką identyfikacji, delimitacjii waloryzacji jednostek krajobrazowych na potrzeby wdrożenia ustaleń Europejskiej Konwencji Krajobrazowej w naszym kraju.

Keywords: krajobrazy, typologia, regionalizacja, waloryzacja, Europejska Konwencja Krajobrazowa

Marek Degórski [m.degor@twarda.pan.p], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00-818 Warsaw: Poland
Andrzej Richling, Warsaw University
Jerzy Solon [j.solon@igipz.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Zapis zanieczyszczenia powietrza w przyrostach rocznych drzew

Filip Duszyński

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 317-338 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.2

Further information

Abstract: Problem negatywnego oddziaływania zanieczyszczeń powietrza na drzewa został szerzej rozpoznany już ponad sto lat temu, jednak dopiero od lat 1970. w badaniach zaczęto stosować metodę dendrochronologiczną. Dowiedziono, że szkodliwe substancje chemiczne, takie jak dwutlenek siarki czy tlenki azotu, powodują zaburzenie procesów fizjologicznych roślin drzewiastych, co skutkuje spowolnieniem bądź zupełnym zahamowaniem ich wzrostu. Zjawisko to doskonale zapisane jest w postaci redukcji przyrostów rocznych drzew. Dzięki temu można określać zarówno czas, w którym na środowisko przyrodnicze negatywnie oddziaływał przemysł, jak i siłę tego oddziaływania. Na świecie przeprowadzono wiele studiów dendrochronologicznego zapisu zmian jakości powietrza związanych z funkcjonowaniem lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń i z pogorszonym stanem aerosanitarnym na rozległym obszarze. Stosowano różne techniki analityczne: od wizualnej oceny przebiegu krzywych chronologii, przez porównanie chronologii stanowiskowych z referencyjną, po budowanie modeli regresji. Szerokość przyrostów rocznych jest dobrym bioindykatorem i powinna znaleźć szerokie zastosowanie w monitoringu środowiska.

Keywords: dendrochronologia, zanieczyszczenie powietrza, bioindykacja powietrza

Niektóre cechy wieloletniej zmienności temperatury powietrza w Polsce (1951-2010)

Robert Wójcik, Mirosław Miętus

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 339-364 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.3

Further information

Abstract: Celem pracy jest przedstawienie cech oraz określenie przestrzennego zróżnicowania zmienności średniej temperatury powietrza w Polsce w wieloleciu 1951-2010. Omówiono zmiany długookresowe (trendy), średnie dekadowe, wieloletnią zmienność anomalii temperatury oraz okresy cieplejsze i chłodniejsze.Najważniejszą cechą zmienności temperatury powietrza jest występowanie na obszarze całego kraju statystycznie istotnego wzrostu średniej temperatury rocznej oraz wiosny i lata. Wzrost ten przejawia się m.in. w zdecydowanej dominacji anomalii dodatnich od końca lat 1980. Dekada 2001-2010 była (z wyjątkiem zimy) najcieplejszą od połowy XX wieku. Trend rosnący stwierdzono w lutym, marcu, kwietniu, maju oraz w lipcu i sierpniu. Wahania średniej rocznej temperatury w Polsce nie przekraczają ±2°C w stosunku do średniej wieloletniej, a zakres zmienności jest wyraźnie największy zimą (z maksimum w lutym). Stwierdzono duże podobieństwo przebiegu zmian średniej temperatury powietrza między poszczególnymi regionami, co świadczy o wielkoskalowym charakterze czynnika(ów) powodujących obserwowane zmiany.

Keywords: zmienność klimatu, temperatura powietrza, średnie obszarowe, trendy, anomalie temperatury, Polska

Synoptyczne uwarunkowania intensywnych opadów śniegu w wybranych regionach Europy

Arkadiusz Marek Tomczyk, Ewa Bednorz

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 365-380 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.4

Further information

Abstract:

Celem pracy jest określenie sytuacji synoptycznych powodujących intensywne opady śniegu w wybranych regionach Europy. W analizie uwzględniono trzy stacje reprezentujące regiony o różnych warunkach klimatycznych zim. Warunki synoptyczne scharakteryzowano na podstawie ciśnienia atmosferycznego na poziomie morza, wysokości powierzchni izobarycznej 500 hPa oraz temperatury powietrza na poziomie izobarycznym 850 hPa. Typową sytuacją powodującąintensywne opady śniegu w analizowanych regionach są ujemne anomalie zarówno ciśnienia, jak i powierzchni izobarycznej 500 hPa, co wskazuje na obecność układów niskiego ciśnienia.

Keywords: Europa, pokrywa śnieżna, cyrkulacja, warunki synoptyczne

Arkadiusz Marek Tomczyk, Adam Mickiewicz University Institute of Physical Geography and Environmental Planning Dzięgielowa 27, 61-680 Poznań: Poland

Zastosowanie modelu Santa Barbara Unit Hydrograph do symulacji hydrogramu przepływów w zlewniach zurbanizowanych

Mariusz Barszcz

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 381-391 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.5

Further information

Abstract: Celem pracy była ocena przydatności konceptualnego modelu Santa Barbara Unit Hydrograph (SBUH) do symulacji hydrogramu przepływów w zlewniach zurbanizowanych. Model testowano w zlewni Potoku Służewieckiego w Warszawie. W artykule przedstawiono procedurę obliczeniową wykorzystaną w autorskim programie komputerowym, który pozwala na symulację przepływu przy użyciu modelu SBUH. Zakres pracy obejmował wyznaczenie parametrówmodelu (tc, Kr) metodą iteracyjną dla 13 wybranych zdarzeń opad–odpływ. Na podstawie uzyskanych danych opracowano równanie, które można zastosować do obliczenia czasu koncentracji (tc) w relacji do maksymalnej intensywności opadu efektywnego. Obliczony za pomocą tego równania czas koncentracji wykorzystano do symulacji przepływów maksymalnych modelem SBUH. Porównanie przepływów maksymalnych obliczonych przy użyciu modelu oraz pomierzonych w terenie pozwoliło na ocenę opracowanej procedury obliczeniowej oraz modelu SBUH.

Keywords: zlewania zurbanizowana, proces opad-odpływ, przepływy maksymalne hydrogramów, czas koncentracji, model SBUH

Problemy erozji gleb w prawie unijnym i polskim

Joanna Piasecka

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 393-403 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.6

Further information

Abstract: Niniejsze opracowanie zawiera przegląd aktów prawa krajowego oraz unijnego, dotyczących erozji gleb, wraz z informacją na temat obecnego stanu i funkcjonowania przepisów. Celem pracy była weryfikacja i ocena przepisów regulujących kwestię erozji gleb.

Keywords: akty prawne, erozja, gleby, przegląd

W poszukiwaniu Ziemi Sannikowa

Krzysztof Kubiak

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 405-415 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.3.7

Further information

Abstract: Ziemia Sannikowa była jednym z największych mitów geografii Arktyki. Widziana jakoby po raz pierwszy w wieku XVIII przez kilkaset lat fascynowała, przyciągała uwagę, a przeświadczenie o jej istnieniu przekładało się na organizowanie odkrywczych wypraw. Zakrojonym na największą skalę przedsięwzięciem tego rodzaju była ekspedycja Eduarda Tolla. Zakończyła się ona tragicznie dla tego badacza, choć wątpliwości dotyczących Ziemi Sannikowa nie rozstrzygnęła. Te przestały istnieć dopiero w wyniku systematycznej działalności kartograficznej prowadzonej wysiłkiem sowieckim. Mimo że w rzeczywistej przestrzeni geograficznej Ziemia Sannikowa nie istnieje, zdobyła sobie trwałe miejsce w kulturze masowej za sprawą książki, filmu i gry komputerowej.

Keywords: Arktyka, geografia, badania, odkrycia, Ziemia Sannikowa

Review

Zb. Zwoliński, A. Kostrzewski, M. Pulina (red.) – Dawne i współczesne geoekosystemy Spitsbergenu. Polskie badania geomorfologiczne, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2013; 456 s

Jan Szupryczyński

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 417-426 | Full text

Further information

Jan Szupryczyński [jan.szupryczynski@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland

Kronika

Przegląd Geograficzny T. 86 z. 3 (2014), Kronika

Przegląd Geograficzny (2014) tom 86, zeszyt 3, pp. 427-436 | Full text