Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3

Articles

Typologia aktualnych krajobrazów Polski

Tadeusz Chmielewski, Urszula Myga-Piątek, Jerzy Solon

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 377-408 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.0

Further information

Abstract:

Europejska Konwencja Krajobrazowa – najważniejszy dokument Komisji Europejskiej dotyczący ochrony i kształtowania krajobrazu, zobowiązała wszystkie ratyfikujące ją strony do: zidentyfikowania swoich krajobrazów na całym terytorium kraju; przeanalizowania ich charakterystyk oraz przekształcających je sił i presji; dokonania oceny tak zidentyfikowanych krajobrazów. Celem niniejszego artykułu jest przegląd teoretyczno-metodycznych założeń dotychczasowych typologicznych podziałów krajobrazów w różnym stopniu przekształcanych przez człowieka i na tym tle prezentacja autorskiej koncepcji typologii krajobrazów aktualnych, obejmujących łącznie tzw. krajobrazy „przyrodnicze” i „kulturowe” występujące obecnie w Polsce. Przedstawiona propozycja jest rozwinięciem jednego z nurtów prac nad ogólnopolskim projektem „Identyfikacja i ocena krajobrazów – metodyka oraz główne założenia”. Proponowana klasyfikacja oparta jest na dwóch głównych grupach kryteriów: (1) skali antropogenicznego przekształcenia krajobrazu; (2) dominacji określonych form pokrycia oraz struktury i intensywności zagospodarowania terenu. W sumie, na podstawie analizy obecnego zróżnicowania krajobrazów Polski, wyróżniono 3 grupy, 15 typów oraz 49 podtypów krajobrazów aktualnych. Przewidziano także możliwość wyodrębniania czwartego, najbardziej szczegółowego poziomu klasyfikacji – tj. form krajobrazów. Typologia ta może i powinna znaleźć zastosowanie podczas realizacji audytu krajobrazowego, do wykonania którego zobowiązuje uchwalona w 2015 r. tzw. „Ustawa Krajobrazowa”.

Keywords: typologia krajobrazu, krajobrazy aktualne, Europejska Konwencja Krajobrazowa, audyt krajobrazowy

Urszula Myga-Piątek, University of Silesia Faculty of Earth Sciences Będzińska 60, 41-200 Sosnowiec: Poland
Jerzy Solon [j.solon@igipz.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Porównanie europejskich skal ekologicznych liczb wskaźnikowych w ocenie środowiska fizycznogeograficznego na podstawie charakterystycznych gatunków roślin muraw napiaskowych z klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis

Ewa Roo-Zielińska

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 409-438 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.1

Further information

Abstract: Porównanie trzech oryginalnych skal ekologicznych liczb wskaźnikowych powstałych w różnych regionach geograficznych Europy środkowej: (1) w Niemczech – H. Ellenberga i innych (1991), (2) w Szwajcarii – E. Landolta (1977) i (3) w Polsce – K. Zarzyckiego i innych (2002) jest podstawowym przedmiotem opracowania. Do porównania trzech skal wykorzystano zbiór gatunków roślin naczyniowych charakterystycznych dla muraw napiaskowych z klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis. Celem analizy jest odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu skale liczb ekologicznych wywodzące się z różnych części Europy Środkowej są zgodne (lub odmienne) w diagnozach ekologicznych tych samych gatunków wyrażonych przez trzy liczby wskaźnikowe (odpowiadające trzem skalom) dla każdej z sześciu cech środowiska geograficznego: trzech klimatycznych – światła „L”, temperatury „T”, stopnia kontynentalizmu „K” i trzech glebowych – wilgotności „F”, kwasowości „R” oraz zawartości azotu „N”. Wyniki porównania wskazują zarówno na wyraźne różnice, jak i na zgodności. Najbardziej zgodne okazały się skale Ellenberga i Zarzyckiego. Dotyczy to podobnego waloru wskaźnikowego gatunków roślin względem warunków świetlnych (L), termicznych (T) i wilgotności gleby (F). Zgodność skal Ellenberga i Landolta dotyczy diagnozy ekologicznej względem zawartości azotu w podłożu (N).

Keywords: ekologiczne skale liczb wskaźnikowych, ubogie murawy napiaskowe, charakterystyczne gatunki roślin, środowisko fizycznogeograficzne, cechy klimatyczne, właściwości gleb

Ewa Roo-Zielińska [e.roo@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Ruchy masowe na obszarze wieloletniej zmarzliny wyspowej w dobie zmian klimatu (Olchon, wschodnia Syberia)*

Sebastian Tyszkowski, Halina Kaczmarek, Michał Słowiński, Elena Kozyreva, Dariusz Brykała, Artiom RybČenko, Viktoria. A. BabiČeva

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 457-476 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.3

Further information

Keywords: Wyspa Olchon, Bajkał, osuwiska kriogeniczne, degradacja wiecznej zmarzliny, warstwa czynna, zmiany klimatu

Sebastian Tyszkowski [sebtys@wp.pl], nstitute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Kopernika 19, 87-100 Toruń: Poland
Halina Kaczmarek [halina@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland
Michał Słowiński [michal.slowinski@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland
Dariusz Brykała [dariusz.brykala@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland

Szlaki niżów śródziemnomorskich nad Europą Środkowo-Wschodnią a opady w Polsce*

Jan Degirmendžić, Krzysztof Kożuchowski

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 477-496 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.4

Further information

Abstract: Artykuł zawiera analizę związków między położeniem niżów śródziemnomorskich na ich szlakach przebiegających przez Europę Środkowo-Wschodnią a wysokością opadów atmosferycznych na obszarze Polski w okresie 1958-2008. Wyróżniono 6 typów szlaków niżów śródziemnomorskich oraz odcinki opadotwórcze na tych szlakach, określające położenie niżów, generujące wzrost opadów atmosferycznych w Polsce. Stwierdzono, że wyższe od przeciętnej obfitości całkowitych opadów (Ie >100%) są opady śródziemnomorskie związane z niżami wędrującymi znad Morza Śródziemnego przez obszar Polski szlakiem centralnym (C), szlakiem wschodnim (E) oraz na południe od granic kraju (szlak S). Najwyższe opady występują po lewej (zachodniej i północnej) stronie tych szlaków, w strefach panowania składowej północnej i wschodniej cyrkulacji cyklonalnej.

Keywords: niże śródziemnomorskie, szlaki niżów, opady, Polska

Jan Degirmendžić, Department of Physical Geography, Faculty of Geographical Sciences University of Łódź Narutowicza 88, 90-139 Łódź: Poland
Krzysztof Kożuchowski [kkozuchowski1@wp.pl], Department of Environment Dynamics and Bioclimatology, University of Łódź, Lipowa 81, 90-568 Łódź, Poland

Zaleganie pokrywy śnieżnej i jego zmienność w polskiej części Sudetów i na ich przedpolu

Grzegorz Urban

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 497-516 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.5

Further information

Keywords: pokrywa śnieżna, Sudety, równanie regresji, tendencje zmian, projekt "KLIMAT"

Grzegorz Urban [grzegorz.urban@imgw.pl], Institute of Meteorology and Water Management – National Research Institute Podleśna 61, 01-673 Warsaw: Poland

Zmiany układu koryt Wisły spowodowane funkcjonowaniem stopnia wodnego „Włocławek” na podstawie analizy zdjęć lotniczych*

Piotr J. Gierszewski, Jacek B. Szmańda, Małgorzata Luc

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 517-533 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.6

Further information

Abstract: Wielokorytowy system fluwialny dolnej Wisły, z korytem głównym typu roztokowego, jest przykładem transformacji z jednokorytowego systemu piaskodennej rzeki roztokowej do systemu wielokorytowego. Transformacja ta zachodzi obecnie pod silnym wpływem antropopresji wywołanej najpierw przeprowadzoną regulacją koryta, a następnie oddziaływaniem stopnia wodnego we Włocławku. Zarówno powyżej, jak i poniżej zbiornika zaporowego utworzonego w wyniku spiętrzenia rzeki zaobserwowano spadek liczby form korytowych i międzykorytowych. Obszary międzykorytowe w wyniku zanikania bocznych ramion zostały włączone w obszar równiny zalewowej, a utrwalone roślinnością międzykorytowe wyspy zwiększały swoją powierzchnię ewoluując w kierunku obszarów międzykorytowych. Jednocześnie zmniejszyła się liczba i powierzchnia odsypów piaszczystych. Efektem procesów fluwialnych przebiegających w warunkach oddziaływania budowli hydrotechnicznych jest powolne utrwalanie się wielokorytowego systemu fluwialnego, który w odróżnieniu od klasycznej rzeki anastomozującej, której koryta rozdzielają obszary międzykorytowe, można określić jako rzekę rozgałęzioną (anabranching).

Keywords: system korytowy, zmiany układu koryt, zabudowa hydrotechniczna, dolna Wisła, analiza przestrzenna

Piotr J. Gierszewski [piotr.gierszewski@geopan.torun.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 87-100 Torun, Kopernika 19, Poland

Zagospodarowanie terenów zagrożonych powodziami w gminach województwa łódzkiego

Marta Borowska-Stefańska

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 535-553 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.7

Further information

Abstract: Celem artykułu jest ocena zagospodarowania terenów zagrożonych powodziami, o dużym i bardzo dużym wskaźniku ryzyka powodziowego, w gminach województwa łódzkiego. Zagospodarowanie badano poprzez analizę użytkowania ziemi, przy wykorzystaniu Topograficznej Bazy Danych oraz inwentaryzacji terenowej, w granicach zasięgu wody 1%. W konkluzji stwierdzono, że dominującym typem użytkowania terenów szczególnego zagrożenia powodziami w badanych gminach są tereny wolne od zabudowy, a wśród nich głównie rolne. Pozioma intensywność zagospodarowania terenów zagrożonych powodziami jest największa w pobliżu mniejszych rzek, na szerokiej równinie zalewowej oraz na terenach poniżej zbiornika o funkcji przeciwpowodziowej.

Keywords: zagospodarowanie przestrzenne, tereny zagrożone powodziami, województwo łódzkie, GIS, ryzyko powodziowe

Komentarz do artykułu S. Kędzi pt.: Zarys historii badań przemarzania gruntu i wieloletniej zmarzliny w polskiej części Tatr*

Wojciech Dobiński

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 555-558 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2015.3.9

Further information

Abstract: W komentarzu przedstawiono krytyczne uwagi odnośnie do tekstu S. Kędzi. Główne zarzuty polegają na tym, że autor nie rozróżnia badań sezonowego przemarzania od badań permafrostu, utożsamia ujemną średnią roczną temperaturę gruntu z wieloletnią zmarzliną, a także sugeruje, że można dowieść jej obecności metodami innymi niż pomiar temperatury gruntu w ciągu co najmniej dwóch następujących po sobie lat oraz że permafrost może odpowiadać za ruch reliktowego lodowca gruzowego.

Keywords: wieloletnia zmarzlina, sezonowe przemarzanie gruntu, Tatry

Odpowiedź na krytyczne uwagi W. Dobińskiego do mojego artykułu

Stanisław Kędzia

Przegląd Geograficzny (2015) tom 87, zeszyt 3, pp. 559-563 | Full text

Further information

Keywords: wieloletnia zmarzlina, sezonowe przemarzanie gruntu, Tatry

Stanisław Kędzia [kedzia@zg.pan.krakow.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 31-018 Krakow, Sw. Jana 22, Poland