Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3

Articles

Długookresowe wahania przepływów rocznych głównych rzek w Polsce i ich związek z cyrkulacją termohalinową Atlantyku Północnego

Wiesława E. Krawczyk, Anna Styszyńska, Andrzej A. Marsz

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 295-316 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.1

Further information

Abstract:

Praca dotyczy przyczyn występowania multidekadowej zmienności średnich rocznych przepływów największych rzek Polski (Wisła, Bug, Odra, Warta). Taka zmienność powoduje, że w wieloletnich przebiegach przepływów rocznych zaznaczają się zmiany znaków trendów (z dodatnich na ujemne i odwrotnie). Przyczyną jest długookresowa zmienność składowej powierzchniowej cyrkulacji termohalinowej na północnym Atlantyku (NA THC – Northern Atlantic Thermohaline Circulation), która, poprzez wymuszanie zmian charakteru cyrkulacji atmosferycznej, reguluje zmienność temperatury powietrza nad Europą Środkową. Podczas występowania dodatnich faz NA THC przepływy roczne rzek maleją, zmniejsza się również zakres zmienności międzyrocznej oraz rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia przepływów niskich. W okresie ujemnych faz NA THC przepływy rosną i rośnie zakres ich zmienności. Przeciętne różnice przepływów rocznych między okresami z występowaniem dodatnich a ujemnych faz NA THC wynoszą około 10%. Wzrost temperatury powietrza w czasie dodatnich faz NA THC, silny zwłaszcza w kwietniu, lipcu i sierpniu, powoduje wzrost ewapotranspiracji w zlewniach, co zmniejsza wartości odpływu. Nie można wykluczyć, że zmienność NA THC w znaczącym stopniu wpływa również na częstość występowania susz w Polsce.

Keywords: przepływy roczne rzek, zmienność multidekadowa, Polska, cyrkulacja termohalinowa, Atlantyk Północny

Anna Styszyńska, Department of Meteorology and Nautical Oceanography, Faculty of Navigation, Gdynia Maritime Academy Aleja Zjednoczenia 3, 81-345 Gdynia, Poland
Andrzej A. Marsz, Department of Meteorology and Nautical Oceanography, Faculty of Navigation, Gdynia Maritime Academy Aleja Zjednoczenia 3, 81-345 Gdynia, Poland

Rola cyrkulacji atmosfery w kształtowaniu wielkości zachmurzenia ogólnego na Spitsbergenie (1983-2013)

Oskar Lipiński, Ewa Łupikasza

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 317-337 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.2

Further information

Abstract: W pracy omówiono wielkość zachmurzenia w relacji z typami cyrkulacji atmosfery dla wybranych stacji meteorologicznych na Spitsbergenie. Materiał badawczy stanowiły średnie dobowe wartości zachmurzenia z trzech stacji meteorologicznych: Ny-Ålesund, Svalbard Lufthavn i Hornsund. Analiza objęła 31-letni okres obserwacji (1983-2013). Obliczono średnie, maksymalne oraz minimalne wielkości zachmurzenia w poszczególnych typach cyrkulacji. Uwzględniono również dni o charakterystycznym zachmurzeniu (bezchmurne, pogodne, pochmurne oraz z całkowitym zachmurzeniem) i zbadano prawdopodobieństwo warunkowe ich wystąpienia. Przeprowadzona analiza wykazała, że w kształtowaniu wielkości zachmurzenia na Spitsbergenie ważną rolę odgrywa nie tylko charakter układu, ale przede wszystkim kierunek adwekcji mas powietrza. Pomimo niewielkich odległości dzielących rozpatrywane stacje, badany obszar cechuje się znacznym zróżnicowaniem wielkości zachmurzenia i liczby dni charakterystycznych w ciągu roku oraz w zdefiniowanych sezonach.

Keywords: wielkość zachmurzenia, cyrkulacja atmosferyczna, Spitsbergen, Arktyka

Oskar Lipiński, Department of Climatology, Faculty of Earth Sciences University of Silesia in Katowice Będzińska 60, 41-200 Sosnowiec: Poland
Ewa Łupikasza, Department of Climatology, Faculty of Earth Sciences, University of Silesia, Będzińska 60, 41-200 Sosnowiec, Poland

Klasyfikacja lodu jako podstawa do określenia granic i powierzchni Antarktydy

Wojciech Dobiński

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 339-351 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.3

Further information

Abstract: W artykule przedstawiono nieścisłości związane z klasyfikacją lodu, których skutkiem są poważne trudności w jednoznacznym określeniu granic i powierzchni Antarktydy, a tym samym w traktowaniu Antarktydy jako kontynentu. Zmiana klasyfikacji lodu i przeniesienie go z hydrosfery do litosfery pozwoliłaby na ujednolicenie i uporządkowanie badań lodu we wszystkich subdyscyplinach z zakresu nauk o Ziemi.

Keywords: Antarktyda, granice, lód, kontynenty

Zmienność czasowo-przestrzenna występowania trąb powietrznych w Europie i w Polsce w latach 1998-2013

Luiza Wieczorek

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 353-368 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.4

Further information

Abstract: Celem pracy jest charakterystyka wystąpień trąb powietrznych w Europie i w Polsce w latach 1998-2013. Zwrócono uwagę na rozkład przestrzenny trąb powietrznych na kontynencie europejskim i na terenie Polski. Przeanalizowano liczbę raportów o trąbach powietrznych w poszczególnych latach, miesiącach, porach roku i porach dnia, dokonano porównania wyników pomiędzy Europą a Polską. Do określenia siły trąb powietrznych użyto skal Fujity oraz Torro. Zbadano zagadnienia: szerokości pasów zniszczeń, kierunków przemieszczania się trąb powietrznych oraz zależności pomiędzy liczbą zgłoszeń trąb powietrznych a ukształtowaniem powierzchni terenu.

Keywords: trąby powietrzne, Europa, Polska, skala Fujity, skala Torro, ukształtowanie powierzchni terenu

Zastosowanie biometeorologicznej klasyfikacji warunków pogodowych w rekreacji i turystyce w Polsce środkowo-zachodniej

Agnieszka Mąkosza

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 369-382 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.5

Further information

Abstract: Praca dotyczy oceny warunków pogodowych na obszarze Polski środkowo-zachodniej do celów turystyczno-rekreacyjnych przy wykorzystaniu biotermiczno-meteorologicznej klasyfikacji warunków pogodowych składającej się z typów, podtypów i klas pogody. Obliczenia przeprowadzono na podstawie danych meteorologicznych z południowego terminu pomiarowego (12.00 UTC) z okresu 1971-2006. W rozpatrywanych latach wystąpiło od 112 (Gorzów Wlkp.) do 130 (Słubice, Koło) różnych rodzajów pogody będących kombinacją jej typów, podtypów i klas. Ze wszystkich wyznaczonych typów pogody, 20 najczęściej występujących decydowało o warunkach pogodowych w ponad 80% dni w roku. Największą różnorodnością warunków pogodowych odznacza się lato, a najmniejszą zima. W pracy obliczono także wskaźnik WEI(avg), na podstawie którego wydzielono okresy najbardziej odpowiednie do kąpieli słonecznych i powietrznych oraz do rekreacji związanej z umiarkowaną i intensywną aktywnością.

Keywords: bioklimat, Polska Środkowo-Zachodnia, typy pogody, warunki biotermiczne, wskaźnik oceny pogody

Ocena temperatury wody w jeziorach i długości sezonu kąpielowego na pojezierzach w Polsce

Czesław Koźmiński, Bożena Michalska

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 383-400 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.6

Further information

Abstract: W pracy wykorzystano miesięczne temperatury wody z 15 jezior rozmieszczonych na Pojezierzu Pomorskim, Pojezierzu Mazurskim i Pojezierzu Wielkopolskim, za podstawowy okres 2005-2015. Na większości badanych jezior średnia miesięczna temperatura wody w najcieplejszym miesiącu – lipcu wynosi od 21,0° do 22,0°C – to wartości wyższe o około 2,0°C w porównaniu z temperaturą powietrza. Średni potencjalny sezon kąpielowy z temperaturą wody 18°C – trwa od 76 do 100 dni, a z temperaturą wody 20°C – od 50 do 70 dni. Najkorzystniejsze warunki termiczne do kąpieli na jeziorach występują na Pojezierzu Lubuskim oraz w południowo-zachodniej części Pojezierzy Pomorskiego i Mazurskiego, a mniej korzystne na Pojezierzu Kaszubskim i Pojezierzu Suwalskim.

Keywords: jeziora, temperatura wód, pojezierza, sezon kąpielowy, rozkład czasowy i przestrzenny

Aktywność spływów gruzowych w polskiej części Karkonoszy w świetle badań lichenometrycznych

Stanisław Kędzia, Krzysztof Parzóch

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 401-416 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.3.0

Further information

Abstract: W latach 2011-2012 oraz 2014 r. prowadzono datowania lichenometryczne form utworzonych przez spływy gruzowe w karkonoskich kotłach polodowcowych: Wielkim Śnieżnym Kotle, Czarnym Kotle Jagniątkowskim, Kotle Małego Stawu, Kotle Łomniczki oraz niszy niwalnej Białego Jaru. Celem tych pomiarów było zbadanie aktywności spływów gruzowych w ostatnich 150 latach. Na podstawie przeprowadzonego datowania lichenometrycznego wydzielono trzy fazy aktywności spływów gruzowych w Karkonoszach. Pierwszą fazę, związaną z małą epoką lodową, charakteryzowała duża aktywność badanych procesów. Zakończyła się ona, podobnie jak w Tatrach, w latach 1920. Po niej nastał okres względnego spokoju, przerywany niewielką liczbą epizodów występowania spływów w latach 1930., 1940. i w roku 1964. Kolejna faza wzmożonej aktywności transportu materiału skalnego w obrębie form utworzonych przez spływy, włączając również nowe spływy gruzowe, rozpoczęła się w latach 1980. i trwa do dziś.

Keywords: cyrki polodowcowe, spływy gruzowe, datowania lichenometryczne, Karkonosze

Stanisław Kędzia [kedzia@zg.pan.krakow.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 31-018 Krakow, Sw. Jana 22, Poland

Kronika

Przegląd Geograficzny T. 88 z. 3 (2016), Kronika

Przegląd Geograficzny (2016) tom 88, zeszyt 3, pp. 417-420 | Full text