Przemysław Śleszyński

Articles

Prognoza demograficzna dla Warszawy

Przemysław Śleszyński, Łukasz Kubiak, Ewa Korcelli-Olejniczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 93, zeszyt 4, pp. 6

Further information

Abstract:

W artykule przedstawiono założenia i wyniki sześciu wariantów projekcyjnych prognozy demograficznej (scenariuszowej analizy zmian ludnościowych), wykonanej na zlecenie Urzędu m.st. Warszawy (Śleszyński i in. 2019). Analiza ta została oparta o populację bazową oszacowaną na podstawie badań telemetrycznych firmy Orange, która wykazała liczbę ludności tzw. nocnej wyższą o 213 tys. od ludności zameldowanej. Szacunki wykonano dla 18 dzielnic Warszawy w interwale jednorocznym dla lat 2018-2050 według sześciu przyjętych wariantów (kontynuacyjny, suburbanizacyjny, koncentracyjny, polaryzacyjny, imigracyjny „niski”, imigracyjny „wysoki”), różnicowanych zwłaszcza poziomem migracji wewnętrznych i zagranicznych, a uwarunkowanych m.in. modelem rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i polityką przestrzenną na obszarze metropolitalnym Warszawy.

Oszacowana populacja całej Warszawy w roku 2030 wyniesie, w zależności od wariantu, od 1980 do 2132 tys., a w roku 2050 – od 1785 do 2249 tys. mieszkańców. Najważniejszym wnioskiem poznawczym, mającym silne przełożenie praktyczne, jest brak podstaw do silniejszego przyrostu ludnościowego Warszawy w przyszłości. Wynika to zarówno z wyczerpywania się tradycyjnych regionów źródłowych migrantów, jak też poziomu dzietności w mieście, który pomimo relatywnie wysokich wartości na tle innych miast Polski pozostaje na niskim poziomie (nie zapewnia tzw. prostej zastępowalności pokoleń). Wzrost ludnościowy mógłby nastąpić jedynie w przypadku zdecydowanie silniejszej imigracji, niż ma to miejsce obecnie (kilkukrotnie większy napływ), zarówno wskutek większego drenażu wewnętrznego (kosztem innych miast w kraju), jak też napływu z zagranicy.

Najbardziej prawdopodobny wydaje się wariant kontynuacyjny, gdyż wynikający z inercji czynników, wskazujący najpierw na wzrost liczby ludności do 2044 tys. w roku 2028, a następnie powolny spadek (2040 – 2005 tys., 2050 – 1929 tys.). Nieuchronne będzie starzenie się ludności  i silny przyrost liczby osób w wieku poprodukcyjnym. W roku 2050 populacja ta przekroczy najprawdopodobniej 25% ogółu ludności Warszawy (obecnie jest to około 18%). Przewiduje się, że w dzielnicach śródmiejskich (zwłaszcza Śródmieście i Praga Północ) dojdzie do spadku liczby mieszkańców, w tzw. ‘rozwojowych’ częściach miasta , np. na Białołęce, Wilanowie czy w Ursusie nastąpi wzrost a w inne zewnętrzne dzielnice (np. Ursynów) doświadczą stagnacji. .

Głównym czynnikiem określającym stan i strukturę ludności Warszawy będą migracje, w tym przede wszystkim napływ wewnętrzny (krajowy) i zewnętrzny (zagraniczny). Obydwa są ściśle skorelowane z sytuacją społeczno-gospodarczą Polski, w tym przemianami na rynku pracy. W przyszłości najważniejszym czynnikiem warunkującym poziom mobilności będzie bezwzględny spadek zasobów migracyjnych w głównej zlewni stolicy. Równocześnie spodziewana luka podażowa na rynku pracy (w skali kraju w granicach 2-7 mln osób w perspektywie 2050 r.) spowoduje znacznie większą niż aktualnie konkurencję o pracownika między ośrodkami miejskimi i w przypadku Warszawy może spowodować pogłębienie trzech komplementarnych procesów, związanych ze zwiększeniem drenażu wewnętrznego, imigracji zagranicznej oraz dojazdów do pracy.

Stagnacja lub nawet spadek liczby ludności nie jest zagrożeniem dla Warszawy z kilku powodów. Po pierwsze, stolica „działa” jako obszar funkcjonalny, wraz ze swą strefą podmiejską, dla której niezależnie od wariantu przewidywać należy w perspektywie 2050 r. co najmniej słaby wzrost liczby ludności, przy zachowaniu dość korzystnej struktury wieku. Po drugie, dla rozwoju metropolii stołecznej w przyszłości nie jest aż tak bardzo istotna liczba ludności, ale jakość kapitału ludzkiego, w tym liczebność tzw. klasy kreatywnej – osób przedsiębiorczych, pracowitych, twórczych, którzy są w stanie spełnić zarówno wysokie wymagania na ambitnym rynku pracy, jak też tworzyć swego rodzaju „wartość dodaną” w postaci innowacji (naukowych, technicznych, organizacyjnych, itp.), jak też wysokiej jakości produktów kulturalnych. Od tego ostatniego czynnika mniejsze znaczenie mają również typowe parametry obciążenia demograficznego, związane ze stosunkiem osób wieku nieprodukcyjnego do produkcyjnego. Ubytek liczby ludności w mieście tak dużym, jak Warszawa, sam w sobie nie jest problemem społecznym, większym jest występowanie i powiększanie nierówności społecznych.

Keywords: prognoza demograficzna, scenariusze rozwoju demograficznego, rozwój demograficzny, polaryzacja społeczno-ekonomiczna, Warszawa

Przemysław Śleszyński [psleszyn@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN
Łukasz Kubiak [lukaszsebastiankubiak@gmail.com], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN
Ewa Korcelli-Olejniczak [eko@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN