Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2

Artykuły

Spatial exclusion in Lithuania: peripheries as “losers”, metropolitan areas as “winners”

Gintarė Pociūtė-Sereikienė, Viktorija Baranauskienė, Vidmantas Daugirdas

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 5-19 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.1

Więcej informacji

Streszczenie: This paper reports on a comprehensive evaluation of socio-spatial inequalities as a means of analysing spatial exclusion in line with demographic, social and economic components expressed using 20 key indicators. The utilised method of grouping into quartiles was able to demonstrate increasingly pronounced polarisation trends in Lithuania, with widening disparities to be noted, both between the major cities of Vilnius, Kaunas and Klaipėda and their regions, and between peripheral areas of the country. The level of spatial exclusion is seen to be highest in Lithuania’s north-eastern and southern regions, which have been identified as problematic. It is to these regions that a majority of the attention in this work has been paid.

Słowa kluczowe: wykluczenie przestrzenne, nierówności społeczno-przestrzenne, polaryzacja, region wiejski, Litwa

Przestrzeń cyfrowa i internet jako przedmiot zainteresowań w badaniach geograficznych

Krzysztof Janc

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 21-37 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.2

Więcej informacji

Streszczenie: Powstanie internetu oraz sieci www, przyczyniło się do głębokich zmian w społecznym i ekonomicznym funkcjonowaniu ludzi oraz jednostek przestrzennych. W przypadku geografii doszło do poszerzenia przedmiotu badań oraz pojawienia się nowych sposobów poznawania świata przez geografów. Spowodowało to powstanie nowych możliwości oraz wyzwań, głównie związanych z określeniem miejsca internetu oraz przestrzeni cyfrowej (stworzonej z danych generowanych poprzez korzystanie z internetu, technologii komputerowych) w badaniach geograficznych. Celem opracowania jest określenie podstawowych problemów w badaniach nad internetem i przestrzenią cyfrową. W artykule przedstawiono spojrzenie na tę problematykę z dwóch komplementarnych perspektyw: przestrzeni cyfrowej jako źródła informacji o przestrzeni rzeczywistej oraz przedmiotu badań. W pierwszym przypadku przestrzeń cyfrowa dostarcza danych będących podstawą opisu przestrzeni rzeczywistej. W drugim istotne jest odkrywanie natury przestrzeni cyfrowej oraz określanie wzajemnych relacji pomiędzy przestrzenią cyfrową i rzeczywistą. W ramach opracowania przedstawiono cztery wybrane problemy badawcze występujące w tym zakresie geografii społeczno-ekonomicznej, który koncentruje się aspektach działań człowieka związanych z tworzeniem przestrzeni cyfrowej, korzystaniem z internetu oraz jego funkcjonowaniem. Do tych problemów zaliczono: wykluczenie cyfrowe, kwestie zarządzania procesami społeczno-ekonomicznymi, cyberbałkanizację, związki przestrzeni rzeczywistej z przestrzenią cyfrową.

Słowa kluczowe: internet, przestrzeń cyfrowa, geografia

Krzysztof Janc [krzysztof.janc@uwr.edu.pl], Institute of Geography and Regional Development University of Wrocław Kuźnicza 49/55, 50-138 Wrocław: Poland

Europejski kontekst wpływu współczesnych megatrendów na rozwój społeczno-gospodarczy. Ujęcie syntetyczne

Barbara Konecka-Szydłowska, Paweł Churski, Tomasz Herodowicz, Robert Perdał

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 39-59 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.3

Więcej informacji

Streszczenie: Celem artykułu jest analiza wpływu współczesnych megatrendów na rozwój społeczno-gospodarczy Europy. Megatrendy, stosując terminologię J. Naisbitt’a (1982), rozumiane są jako główne przemiany społeczno-gospodarcze (przy czym proponuje się odmienny ich zestaw niż u J. Naisbitt’a). Istotnym elementem rozważań jest specyfika tych procesów w krajach kapitalistycznych Europy Zachodniej oraz w dawnych krajach demokracji ludowej w Europie Środkowo-Wschodniej. W wyróżnionych układach przestrzennych rozpatruje się wpływ następujących megatrendów: (1) transformacji, (2) integracji gospodarczej, (3) globalizacji i (4) postmodernizacji. Postępowanie badawcze obejmuje dwa etapy. W pierwszym etapie dokonano syntetycznej charakterystyki wyróżnionych megatrendów uwzględniającą ich definicje i przyczyny powstania. W drugim, zasadniczym etapie opisano efekty oddziaływania megatrendów na rozwój społeczno-gospodarczy oraz specyfikę ich przebiegu w rozpatrywanych dwóch układach przestrzennych Europy. Badanie realizowane jest w r -

Słowa kluczowe: megatrendy, transformacja, globalizacja, integracja gospodarcza, postmodernizacja, Europa

Paweł Churski, Institute of Socio-Economic Geography and Space Economy, Adam Mickiewicz University, Fredry 10, 61-701 Poznań, Poland

Zastosowanie metody minimalnego drzewa rozpinającego (najkrótszego dendrytu) w ocenie efektywności i spójności sieci osadniczej województwa mazowieckiego

Przemysław Śleszyński, Paweł Sudra

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 61-80 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.4

Więcej informacji

Streszczenie: W artykule przedstawiono wykorzystanie metody minimalnego drzewa rozpinającego (MDR), inaczej najkrótszego dendrytu, dla zbioru punktów adresowych województwa mazowieckiego, do określenia stopnia rozproszenia zabudowy. Zaproponowano dwa wskaźniki: efektywności sieci osadniczej (rozumianej jako stosunek długości MDR do liczby ludności, co pozwala ocenić koszty jednostkowe w przypadku np. budowy infrastruktury, koniecznej do połączenia punktów osadniczych) oraz spójności sieci osadniczej (uwzględniającej gęstość zaludnienia, co dodatkowo wskazuje na koszty związane z obsługą odosobnionych siedlisk, kolonii i zabudowy rozproszonej). Opracowanie wykonano na podstawie danych z końca 2016 r. dla ponad 1 mln punktów adresowych, wykreślając grafy na podstawie geometrycznych odległości euklidesowych dla każdej z 314 gmin województwa. Następnie wyniki przedstawiono na mapach, przeprowadzając ich dyskusję w kontekście historycznych i współczesnych uwarunkowań rozwoju osadnictwa. Wskazano też na przydatność wskaźników dla oceny i planowania obsługi infrastrukturalnej, biorąc pod uwagę wysokie koszty chaosu przestrzennego.

Słowa kluczowe: minimalne drzewo rozpinające, najkrótszy dendryt, spójność i efektywność sieci osadniczej, rozproszenie zabudowy, chaos przestrzenny, województwo mazowieckie

Przemysław Śleszyński [psleszyn@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Charakterystyka polskiej diaspory w Kurytybie (Brazylia) w świetle badań społecznych

Karel Dolinski, Magdalena Szmytkowska

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 81-96 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.5

Więcej informacji

Streszczenie: W prezentowanym artykule podjęto temat współczesnej polskiej diaspory zamieszkującej w Kurytybie, mieście ważnym i symbolicznym z punktu widzenia kształtowania się migracji Polaków do Brazylii od drugiej połowy XIX w. Jako tło głównych rozważań przedstawiono ogólny zarys historii migracji Polaków do Kurytyby, a także omówiono i uzasadniono znaczenie Kurytyby jako szczególnej przestrzeni obecności i aktywności społecznej diaspory polskiej w Brazylii. Zasadniczą część opracowania stanowi opis członków polskiej diaspory w aspekcie demograficzno-społecznym, określenie poczucia polskości i związków z krajem pochodzenia przodków na badań ankietowych na celowej grupie respondentów.

Słowa kluczowe: migracje zagraniczne, diaspora polska, Brazylia, Kurytyba, badania społeczne

Dostępność rolnicza Beskidów

Zofia Jabs, Andrzej Affek

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 97-111 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.6

Więcej informacji

Streszczenie: Celem pracy było określenie zróżnicowania dostępności rolniczej na obszarach górskich. Zagadnienie to omówiono na przykładzie trzech mezoregionów w Karpatach Polskich: Beskidu Niskiego, Bieszczadów Zachodnich oraz Gór Sanocko-Turczańskich. Koszt dostępu do każdej jednostki przestrzeni obliczono za pomocą algorytmu cost distance. Przyjęto, że trudność (opór) pokonania jednostkowej odległości jest różna i zależna od pokrycia terenu i nachylenia. W pracy wykazano znaczne zróżnicowanie dostępności całego obszaru badań, a także odnotowano istotne różnice w rozkładach i wartościach charakterystycznych dostępności pomiędzy mezoregionami. Uzyskane wyniki porównano z wartościami dla obecnie użytkowanych pól ornych. Wyznaczono także obszary potencjalnie dostępne dla rolnictwa i zestawiono je z zasięgami współczesnych gruntów ornych.

Słowa kluczowe: dostępność przestrzenna, użytkowanie ziemi, cost distance, Bieszczady, Beskid Niski, Góry Sanocko-Turczańskie

Andrzej Affek [a.affek@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Ocena bioklimatycznych warunków rekreacji i turystyki w strefie polskiego Wybrzeża Bałtyku na podstawie wskaźnika UTCI

Czesław Koźmiński, Bożena Michalska

Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 2, s. 113-126 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.2.7

Więcej informacji

Streszczenie: Wykorzystując wartości temperatury i wilgotności powietrza, zachmurzenia i prędkości wiatru z 7 stacji meteorologicznych IMGW (Świnoujście, Kołobrzeg, Koszalin, Ustka, Łeba, Hel i Gdańsk) za okres 2006–2015, opracowano czasowy i przestrzenny rozkład obciążenia cieplnego organizmu człowieka wzdłuż wybrzeża Bałtyku za pomocą Uniwersalnego Wskaźnika Obciążeń Cieplnych (UTCI). Uwzględniając częstość (w%) dni sprzyjających przechłodzeniu (silny, bardzo silny i nieznośny stres zimna) i częstość dni sprzyjających przegrzaniu organizmu człowieka (silny i bardzo silny stres ciepła), wydzielono na wybrzeżu Bałtyku w czterech porach roku strefy o zróżnicowanej częstości skrajnych obciążeń cieplnych organizmu: latem – 2 strefy – obciążenie bardzo małe i małe, w pozostałych porach roku po 3 strefy, jesienią – bardzo małe, małe i umiarkowane, wiosną – małe, umiarkowane i duże oraz zimą – duże, bardzo duże i wyjątkowo duże obciążenie. Ponadto określono początek, koniec i długość sezonów kąpielowych z średnią temperaturą wody co najmniej 15o i 18o C wykazując korzystne i mniej korzystne warunki rekreacji z uwagi na termikę wody. Duże przestrzenne zróżnicowanie wielkości obciążeń cieplnych organizmu człowieka na wybrzeżu Bałtyku stwarza turystom możliwość wyboru określonego rejonu i pory roku na wypoczynek, stosownie do stanu zdrowia i osobistych wymagań. -

Słowa kluczowe: rekreacja, obciążenia cieplne, strefy, sezon kąpielowy, wybrzeże Bałtyku