Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2

Articles

Wsie zanikające – identyfikacja i analiza wybranych cech społeczno-ekonomicznych

Jerzy Bański, Monika Wesołowska, Krzysztof Łoboda

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 175-189 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.1

Further information

Abstract:

Celem opracowania jest identyfikacja osiedli wiejskich, które w okresie po zakończeniu II wojny światowej ulegają stopniowemu zanikowi w rezultacie silnego wyludnienia. Analiza obejmuje ponad 41 tys. miejscowościach wiejskich. Na podstawie sześciu okresów międzyspisowych (spisy powszechne ludności z lat 1950, 1960, 1970, 1978, 1988, 2002 i 2011) prześledzono wielkość i kierunek zmian demograficznych we wszystkich miejscowościach i na tej podstawie wyodrębniono grupę wsi zanikających. Autorzy podejmują też próbę oceny wybranych cech społeczno-ekonomicznych i przestrzennych charakteryzujących zanikające wsi.

Keywords: osadnictwo wiejskie, ludność rolnicza, wsie zanikające, procesy społeczno-ekonomiczne, wyludnianie, Polska

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Funkcjonalne różnicowanie małych miast północno-wschodniej Polski w warunkach depopulacji

Ewa Korcelli-Olejniczak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 191-212 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.2

Further information

Abstract:

Małe miasta położone na obszarach peryferyjnych doświadczają przemian funkcjonalnych w warunkach odpływu migracyjnego i przyspieszonego starzenia się populacji. W artykule przedstawiona jest analiza czynników tych zmian, odwołująca się do koncepcji konkurencyjności terytorialnej R. Camagniego (2002). Praca dotyczy 19 małych miast północno-wschodniej Polski, w których zostały przeprowadzone badania przy zastosowaniu metod jakościowych – wywiadu pogłębionego oraz wywiadu kwestionariuszowego. Wyróżniono funkcje wyspecjalizowane oraz funkcje o lokalnym zasięgu, podtrzymujące (lub stabilizujące) funkcjonalne relacje miasto – obszary wiejskie na lokalnym poziomie systemu osadniczego. Zarysowano tendencje prowadzące do przyszłych zmian, w tym wzrostu znaczenia pełnionej przez małe miasta funkcji miejsca zamieszkania w lokalnym, jak również ponadlokalnym wymiarze

Keywords: małe miasta, regiony peryferyjne, funkcje wyspecjalizowane, konkurencyjność terytorialna

Ewa Korcelli-Olejniczak [eko@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland

Transport-related problems in Bratislava city and its suburban region

Daniel Michniak

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 213-226 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.3

Further information

Abstract:

Increased daily mobility between Bratislava and its hinterland combines with mobility within the city to put demands on the transport system. The massive increase in road transport, connected inter alia with the rapid development of suburbanisation based mainly on individual automobile transport, has caused many problems. This paper introduces some of those problems as manifested in Bratislava and its hinterland – from a geographical perspective – and outlines the way in which an unfavourable situation can be improved. The future of transport in Bratislava and its hinterland requires the creation of a multimodal transport system, which can effectively serve various transport requirements and ensure the mobility of inhabitants.

Keywords: transport infrastructure, public transport, individual transport, suburbanisation, Bratislava

Daniel Michniak [geogmich@savba.sk], Institute of Geography, Slovak Academy of Sciences

Ułomności statystyki motoryzacji w Polsce i ich konsekwencje dla badań geograficznych

Bartłomiej Kołsut, Jędrzej Gadziński, Tadeusz Stryjakiewicz

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 227-245 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.4

Further information

Abstract:

Celem artykułu jest identyfikacja ułomności statystyki opisującej wielkość i strukturę parku samochodów osobowych w Polsce, a także sformułowanie konsekwencji tych ułomności dla badań geograficznych. Ułomności, które poddano szczegółowej analizie, podzielono na trzy grupy: 1) „martwe dusze”, czyli zawyżanie liczby pojazdów poprzez pozostawanie w ewidencji samochodów od dawna nieporuszających się po drogach, 2) „auta z kratką”, czyli zaniżanie liczby samochodów osobowych i zawyżanie liczby samochodów ciężarowych w związku z masowym zjawiskiem rejestrowania aut osobowych z homologacją ciężarową oraz 3) auta firmowe, czyli zawyżanie liczby pojazdów w miastach będących siedzibami firm leasingowych i dużych przedsiębiorstw posiadających samochody służbowe. W artykule określono skalę przeszacowania wielkości wskaźnika motoryzacji w Polsce, a także obszary (traktując powiaty jako podstawowe jednostki przestrzenne), na których to przeszacowanie przyjmuje najwyższe wartości.

Keywords: statystyka motoryzacji, poziom motoryzacji, rynek samochodów, geografia transportu, Polska

Bartłomiej Kołsut [bartkol@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Jędrzej Gadziński [jedgad@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej
Tadeusz Stryjakiewicz [tadek@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

Dostępność dzienna w układzie miast wojewódzkich w Polsce

Ewa Garbacz, Tomasz Komornicki, Karol Kowalczyk

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 247-265 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.5

Further information

Abstract:

Przedmiotem artykułu jest analiza poziomu dostępności dziennej w układzie miast wojewódzkich w Polsce, w kontekście ich potencjału do kształtowania wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych. Pomiar dostępności dziennej wykonano na podstawie czasów przejazdu transportem indywidualnym (samochodowym) i kolejowym. Ponadto w analizie uwzględniono trzy warianty czasowe podróży jednodniowej (4, 6 i 8 godzin dostępnych w miejscu docelowym podróży). Pozwoliło to na utworzenie syntetycznego wskaźnika dostępności dziennej dla poszczególnych miast wojewódzkich, a następnie na sklasyfikowanie ich pod kątem możliwości kształtowania wzajemnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych.

Keywords: dostępność transportowa, dostępność dzienna, miasta wojewódzkie, powiązania funkcjonalne, metropolia sieciowa

Tomasz Komornicki [t.komorn@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences Twarda 51/55, 00‑818 Warsaw: Poland
Karol Kowalczyk [karol.kowalczyk@poczta.umcs.lublin.pl], Department of Socio-Economic Geography Maria Curie-Sklodowska University Pl. M. Curie-Skłodowskiej 5, 20-031 Lublin: Poland

Przestępczość jako zjawisko geograficzne? Przegląd badań nad zjawiskiem w świetle wybranych nauk

Agnieszka Lisowska-Kierepka

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 267-290 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.6

Further information

Abstract:

Przestępczość stanowi tego rodzaju zjawisko, które bezpośrednio dotyka mieszkańców zasadniczo wszystkich obszarów na świecie. Jego zróżnicowanie, jeśli idzie o wielkość czy różnorodność popełnianych czynów, czyni je dodatkowo niezwykle niebezpiecznym. Wiele dziedzin naukowych zajmuje się jego analizą w różnych kontekstach próbując je wyjaśnić, czy ze strony lepszego poznania natury sprawcy – zaburzeń mających istotny wpływ na jego postępowanie, a zatem identyfikację różnych zjawisk chorobowych, które jednocześnie będą stanowić o konieczności izolacji takiej jednostki, czy też z punktu widzenia stworzenia odpowiedniego zestawu narzędzi będących pomocnymi w resocjalizacji jednostki, która dopuściła się czynu z prawem niezgodnego. Traktowanie zjawiska całkowicie odrębnie przez poszczególne nauki nie pozwoli na pełne jego zrozumienie, stąd też podkreśla się, że konieczna jest w tym kontekście współpraca wielu dyscyplin naukowych. Niniejsze opracowanie obejmuje przegląd badań dotyczących przestępczości jako zjawiska geograficznego ujmowanego pierwotnie w zakresie różnych dyscyplin naukowych. Współczesne rozważania nad zjawiskiem skupiają się w obrębie trzech podejść – kryminologicznego, socjologicznego i geograficznego i w taki sposób przeprowadzony został przegląd literatury. Celem pracy jest ukazanie zjawiska przestępczości w świetle różnych nauk, a także odpowiedź na pytanie czy i w jakim zakresie przestępczość jest zjawiskiem geograficznym.

Keywords: przestępczość, przegląd badań, kryminologia, socjologia, geografia

Agnieszka Lisowska-Kierepka [agnieszka.lisowska@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowaniu Środowiska

Kształtowanie układu administracyjnego II Rzeczypospolitej w świetle ówczesnych map

Piotr Eberhardt

Przegląd Geograficzny (2020) tom 92, zeszyt 2, pp. 291-310 | Full text
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.7

Further information

Abstract:

We wstępnej części artykułu przedstawiono początki kształtowania się granic politycznych i administracyjnych w odrodzonym po I wojnie światowej państwie polskim. W celu określenia ich zasięgu geograficznego dołączono do tekstu osiem oryginalnych map wykreślonych i opublikowanych w latach 1918–1921. Zostały one opisane i skomentowane od strony geograficznej. Mapy te tłumaczą wiele kwestii politycznych, a zwłaszcza ukazują uwarunkowania i skutki konfliktów militarnych, które prowadziło państwo polskie ze swoimi sąsiadami. Wytyczone wówczas granice polityczno-administracyjne trwały w zasadzie do 1938 r.

Keywords: granice polityczne Polski, mapy polityczno-administracyjne, województwa II Rzeczypospolitej

Piotr Eberhardt [p.ebe@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Sciences, 00-818 Warsaw, Twarda 51/55, Poland