Marek Degórski
Artykuły
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 355-374 | 
Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Streszczenie
W artykule zaproponowaliśmy zestaw wskaźników służących do oceny zdolności roślinności do łagodzenia uciążliwości pochodzenia antropogenicznego w skali lokalnej, odpowiadającej poziomowi planowania miejscowego. Opracowana nowatorska metodyka łączy wskaźnik ogólny – średni indeks liściowy (LAI) w buforze 60 m wokół obiektu – z trzema wskaźnikami szczegółowymi, obliczonymi na podstawie danych z lotniczego skanowania laserowego (ALS): (1) średnią objętością roślinności na jednostkę powierzchni bufora, (2) średnią maksymalną wysokością roślinności w poszczególnych segmentach bufora, uśrednioną dla całego bufora oraz (3) udziałem długości bufora przekraczającym określone progi wysokości (1, 2, 5, 10 m). Wskaźniki przetestowaliśmy na dwóch obiektach infrastruktury technicznej Warszawy – oczyszczalni ścieków Czajka i elektrociepłowni Żerań. Wyniki wskazują na wyższy potencjał buforowy roślinności wokół „Czajki” (średni LAI w buforze: 1,79 latem i 0,30 zimą; średnia objętość roślinności: 4,06 m³·m⁻²; średnia wysokość: 17,62 m) niż wokół „Żerania”(odpowiednio: 1,28; 0,23; 1,70 m³·m⁻²; 11,55 m). Proponowane wskaźniki umożliwiają porównawczą ocenę efektywności zielonych buforów, identyfikację odcinków o niedostatecznym przesłanianiu oraz określenie minimalnych wymogów dla zieleni o funkcji przesłaniania w planach ogólnych. Wskazaliśmy ograniczenia metody oraz możliwości kalibracji wskaźników w odniesieniu do pomiarów hałasu, odorów i widoczności. Zaproponowany zestaw wskaźników BUFOR1-BUFOR2 stanowi operacyjne narzędzie wykorzystujące powszechnie dostępne dane, przeznaczone do wspierania planowania zielonej infrastruktury w miastach.
Słowa kluczowe: ielona infrastruktura, usługi ekosystemowe, bufor roślinny, LAI, ALS/LiDAR, hałas, odory, Warszawa
[a.affek@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[eregulska@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[aniak@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.solon@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[bodego@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Cytowanie
APA: Affek, A., Regulska, E., Kowalska, A., Wolski, J., Solon, J., Degórska, B., & Degórski, M. (2025). Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy. Przegląd Geograficzny, 97(4), 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
MLA: Affek, Andrzej, et al. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Chicago: Affek, Andrzej, Regulska, Edyta, Kowalska, Anna, Wolski, Jacek, Solon, Jerzy, Degórska, Bożena, and Degórski, Marek. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Harvard: Affek, A., Regulska, E., Kowalska, A., Wolski, J., Solon, J., Degórska, B., & Degórski, M. 2025. "Łagodzenie uciążliwości antropogenicznych przez roślinność: propozycja wskaźników dla skali miejscowej na przykładzie obiektów infrastruktury technicznej Warszawy". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 355-374. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.1
Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w
Przegląd Geograficzny (2025) tom 97, zeszyt 4, s. 447-462 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Streszczenie
Artykuł przedstawia diagnozę stanu geografii w Polsce w latach 2014‑2019, opartą na wynikach ankiety przeprowadzonej w 10 głównych ośrodkach geograficznych. W analizie uwzględniono strukturę organizacyjną, kierunki badań, zatrudnienie kadry, aktywność wydawniczą oraz udział w projektach badawczych i organizacjach naukowych. Wyniki wskazują na rosnącą indywidualność przedmiotową geografii w systemie nauki oraz postępującą dezintegrację dyscypliny. Zwrócono uwagę na dynamiczny rozwój metod badawczych (szczególnie GIS), wzrost liczby publikacji w czasopismach zagranicznych oraz wzrost znaczenia geograficznych opracowań aplikacyjnych. Podkreślono również rosnące zaangażowanie polskich geografów w międzynarodowe struktury naukowe i konieczność reintegracji dyscypliny wokół badań syntetyzujących.
Słowa kluczowe: geografia w Polsce, system nauki, ośrodki geograficzne, struktura zatrudnienia, kierunki badań
[andrzej.kostrzewski@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.jedrusik@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
[kazimierz.krzemien@uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński, Wydział Geografii i Geologii
[alisowski@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
[mikolaj.majewski@amu.edu.pl], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych
Cytowanie
APA: Kostrzewski, A., Degórski, M., Jędrusik, M., Krzemień, K., Lisowski, A., & Majewski, M. (2025). Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.. Przegląd Geograficzny, 97(4), 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
MLA: Kostrzewski, Andrzej, et al. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, 2025, pp. 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Chicago: Kostrzewski, Andrzej, Degórski, Marek, Jędrusik, Maciej, Krzemień, Kazimierz, Lisowski, Andrzej, and Majewski, Mikołaj. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny 97, no. 4 (2025): 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Harvard: Kostrzewski, A., Degórski, M., Jędrusik, M., Krzemień, K., Lisowski, A., & Majewski, M. 2025. "Diagnoza stanu geografii w Polsce w drugiej dekadzie XXI w.". Przegląd Geograficzny, vol. 97, no. 4, pp. 447-462. https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.4.5
Przegląd Geograficzny (2023) tom 95, zeszyt 4, s. 343-367 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.1
Streszczenie
Celem artykułu jest określenie płaszczyzn problemowo-przedmiotowych dotyczących ujmowania perspektywy prawnej w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna. Dla potrzeb realizacji tego celu najpierw wskazano ogólne relacje występujące między naukami geograficznymi i prawnymi. Następnie wyodrębniono i przedstawiono kluczowe nurty teoretyczne, które ułatwiają doprecyzowanie roli wymiaru prawnego w geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarce przestrzennej, akcentując i charakteryzując przede wszystkim podejście instytucjonalne i geografię prawną. Następnie wyodrębniono najbardziej istotne tematy, w których występuje związek między wymiarem prawnym a geografią społeczno-ekonomiczną i gospodarką przestrzenną. W kolejnym kroku wyodrębniono dwie grupy zagadnień: te, w których wymiar prawny jest już w literaturze dostrzegany oraz te, w których wymiar prawny nie jest zauważany lub występuje w znikomym stopniu. Do wszystkich wyodrębnionych ten sposób zagadnień dostosowano te gałęzie prawa, które w najszerszym zakresie są z nimi powiązane. Najczęściej powoływaną w tym kontekście gałęzią prawa okazało się prawo administracyjne. W ostatniej części artykułu podjęto próbę określenia kluczowych kierunków przyszłych badań i dyskusji naukowej.
Słowa kluczowe: geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, prawo, geografia prawna, podejście instytucjonalne, planowanie przestrzenne
[macnowak@zut.edu.pl], West Pomeranian University of Technology in Szczecin, Faculty of Economics, Department of Real Estate Żołnierska 47, 71-210 Szczecin: Poland
[psleszyn@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[pawel.churski@amu.edu.pl], Faculty of Human Geography and Planning Adam Mickiewicz University Bogumiła Krygowskiego 10, 61-680 Poznań: Poland, Committee for Spatial Economy and Regional Planning Polish Academy of Sciences Palace of Culture and Science, 1, 00-901 Plac Defilad, Warsaw: Poland
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[t.komorn@twarda.pan.pl], Institute of Geography and Spatial Organization Polish Academy of Science Twarda 51/55, 00-818 Warsaw Poland; Committee for Spatial Economy and Regional Planning Polish Academy of Sciences Palace of Culture and Science, 1, 00-901 Plac Defilad, Warsaw: Poland
[iwona.sagan@ug.edu.pl], Department of Economic Geography, Faculty of Oceanography and Geography University of Gdańsk Bażyńskiego 4, 80-309 Gdańsk: Poland
[tadek@amu.edu.pl], Adam Mickiewicz University. Poznań. Poland
Cytowanie
APA: Nowak, M., Śleszyński, P., Churski, P., Degórski, M., Komornicki, T., Sagan, I., & Stryjakiewicz, T. (2023). Wymiar prawny w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna. Podstawy teoretyczne i zagadnienia badawcze. Przegląd Geograficzny, 95(4), 343-367. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.1
MLA: Nowak, Maciej J., et al. "Wymiar prawny w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna. Podstawy teoretyczne i zagadnienia badawcze". Przegląd Geograficzny, vol. 95, no. 4, 2023, pp. 343-367. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.1
Chicago: Nowak, Maciej J., Śleszyński, Przemysław, Churski, Paweł, Degórski, Marek, Komornicki, Tomasz, Sagan, Iwona, and Stryjakiewicz, Tadeusz. "Wymiar prawny w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna. Podstawy teoretyczne i zagadnienia badawcze". Przegląd Geograficzny 95, no. 4 (2023): 343-367. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.1
Harvard: Nowak, M., Śleszyński, P., Churski, P., Degórski, M., Komornicki, T., Sagan, I., & Stryjakiewicz, T. 2023. "Wymiar prawny w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna. Podstawy teoretyczne i zagadnienia badawcze". Przegląd Geograficzny, vol. 95, no. 4, pp. 343-367. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.1
Mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej
Przegląd Geograficzny (2023) tom 95, zeszyt 2, s. 163-186 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.2.3
Streszczenie
Koncepcja usług ekosystemowych może przyczynić się do poprawy jakości życia w miastach, jednak niezbędne jest wypracowanie standardowych procedur jej operacjonalizacji, aby było możliwie jej wykorzystanie w praktyce. Celem pracy jest zaprezentowanie rozwiązań metodycznych do oceny i mapowania usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej, w tym metod konstrukcji i charakteryzowania wskaźników. Wybrane przykłady obejmują wszystkie trzy sekcje usług ekosystemowych z klasyfikacji CICES: zaopatrzeniowe, regulacyjne i kulturowe, a także trzy najczęściej oceniane aspekty usług: potencjał, wykorzystanie i niezaspokojone zapotrzebowanie. Podstawową jednostką mapowania był miejski obszar funkcjonalny o statusie obszaru metropolitalnego. Przykładowe wskaźniki obliczono dla wszystkich 20 takich obszarów w Polsce: w całości i w podziale na rdzeń oraz otoczenie. Wyniki pokazują, m.in., że najwyższy potencjał do produkcji żywności ma obszar metropolitalny Lublina, a najmniejszy – Katowic. Z kolei wykorzystanie drzew do oczyszczania powietrza jest najwyższe w Bielsko-Białej, a najniższe w Rzeszowie. Natomiast niezaspokojone zapotrzebowanie na rekreację na łonie przyrody jest siedmiokrotnie wyższe w Częstochowie niż w Olsztynie. Znaczne zróżnicowanie wartości wskaźników między poszczególnymi obszarami metropolitalnymi pokazuje, że mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali krajowej może stanowić dużą wartość przy porównywaniu ośrodków miejskich i jakości życia ich mieszkańców, a także przy sporządzaniu strategii rozwoju obszarów miejskich, w tym koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju.
Słowa kluczowe: usługi ekosystemowe, ekosystemy miejskie, miejskie obszary funkcjonalne, ocena i mapowanie, wskaźniki, Polska
[a.affek@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[aniak@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[eregulska@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.solon@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[bodego@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[j.wolski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Cytowanie
APA: Affek, A., Kowalska, A., Regulska, E., Solon, J., Degórska, B., Wolski, J., & Degórski, M. (2023). Mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej. Przegląd Geograficzny, 95(2), 163-186. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.2.3
MLA: Affek, Andrzej, et al. "Mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej". Przegląd Geograficzny, vol. 95, no. 2, 2023, pp. 163-186. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.2.3
Chicago: Affek, Andrzej, Kowalska, Anna, Regulska, Edyta, Solon, Jerzy, Degórska, Bożena, Wolski, Jacek, and Degórski, Marek. "Mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej". Przegląd Geograficzny 95, no. 2 (2023): 163-186. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.2.3
Harvard: Affek, A., Kowalska, A., Regulska, E., Solon, J., Degórska, B., Wolski, J., & Degórski, M. 2023. "Mapowanie i ocena usług ekosystemów miejskich w skali ogólnopolskiej". Przegląd Geograficzny, vol. 95, no. 2, pp. 163-186. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.2.3
Całościowe ujęcie krajobrazu, wybrane podejścia i problemy badawcze
Przegląd Geograficzny (2019) tom 91, zeszyt 3, s. 325-347 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.2
Streszczenie
W ostatnich latach wzrosło w Polsce zainteresowanie krajobrazem. W pewnej mierze wynika to z konieczności wdrażania międzynarodowej i krajowej legislacji, jak i większej świadomości ekologicznej społeczeństwa, co wpływa na postrzeganie krajobrazu jako istotnego elementu dobrostanu człowieka. Jednocześnie systematycznie rośnie interdyscyplinarne zainteresowanie badaniami krajobrazu. Prezentowana praca ma charakter teoretyczny, a jej założeniem jest usystematyzowanie i syntetyczne wyjaśnienie kwestii związanych z całościowym ujęciem krajobrazu. W artykule zaprezentowano: (I) wybrane całościowe podejścia do krajobrazu kulturowego ze szczególnym zwróceniem uwagi na wartości dodane obecnego ujęcia; (II) celowość wyodrębnienia krajobrazu zdewastowanego i istotę jego typologicznej odrębności, jako logicznego wnioskowania z wzajemnego oddziaływania systemu antropogenicznego i przyrodniczego w kształtowaniu się jego właściwości, podkreślając zanik wzorców kulturowych w powstawaniu krajobrazu zdewastowanego; (III) inne od dotychczasowego spojrzenie na podział krajobrazu kulturowego; (IV) zarys problemów badawczych dotyczących problematyki łączności, przepuszczalności i przenikalności, uwzględniając różnice w znaczeniu tych właściwości, których diagnoza jest szczególnie istotna w czasie szybko zachodzącej transformacji przestrzeni.
Słowa kluczowe: krajobraz kulturowy, holizm, relacje człowiek-krajobraz, łączność krajobrazu, przepuszczalność krajobrazu
[bodego@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
[m.degor@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN
Cytowanie
APA: Degórska, B., & Degórski, M. (2019). Całościowe ujęcie krajobrazu, wybrane podejścia i problemy badawcze. Przegląd Geograficzny, 91(3), 325-347. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.2
MLA: Degórska, Bożena, and Degórski, Marek. "Całościowe ujęcie krajobrazu, wybrane podejścia i problemy badawcze". Przegląd Geograficzny, vol. 91, no. 3, 2019, pp. 325-347. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.2
Chicago: Degórska, Bożena, and Degórski, Marek. "Całościowe ujęcie krajobrazu, wybrane podejścia i problemy badawcze". Przegląd Geograficzny 91, no. 3 (2019): 325-347. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.2
Harvard: Degórska, B., & Degórski, M. 2019. "Całościowe ujęcie krajobrazu, wybrane podejścia i problemy badawcze". Przegląd Geograficzny, vol. 91, no. 3, pp. 325-347. https://doi.org/10.7163/PrzG.2019.3.2