Najnowszy zeszyt

Artykuły

Koncepcja odporności: definicje, interpretacje, podejścia badawcze oraz szkoły myśli

Grzegorz Masik

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 279-305 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.3.1

Więcej informacji

Streszczenie:

Celem artykułu jest przegląd definicji odporności, w tym odporności regionalnej i miejskiej, a także identyfikacja najważniejszych interpretacji terminu odporność. Na podstawie przeglądu literatury wskazano na podejścia praktyczne do wzmacniania odporności, podejścia badawcze oraz szkoły myśli. Wyniki przeprowadzonej kwerendy wskazują, że pojęcie odporności regionalnej relatywnie często odnosi się do gospodarki, a odporności miejskiej – do funkcji i systemów oraz do kwestii społecznych. Początkowo w badaniach odporności dominowała interpretacja inżynieryjna, a obecnie stosowane jest głównie ujęcie systemowe odwołujące się do interpretacji ewolucyjnej. Coraz częściej wskazuje się także na zdolności transformacyjne jako cechę kluczową dla budowania odpornych systemów społeczno-ekologicznych. Wśród podejść badawczych należy wymienić podejście równowagowe, systemowe, zależności od ścieżki rozwoju oraz długoterminowe. Zidentyfikowane szkoły myśli obejmują szkołę aglomeracji kapitału ludzkiego, struktury przemysłowej, różnorodności gospodarczej i innowacji, a także odwołującą się do instytucji.

Słowa kluczowe: odporność, definicje, interpretacje, podejścia badawcze, szkoły myśli, region, miasto, przegląd badań

Grzegorz Masik [grzegorz.masik@ug.edu.pl], Uniwersytet Gdański, Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej

Kierunki zmian ludnościowych w największych miastach Polski w latach 1980‑2020

Robert Szmytkie

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 307-325 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.3.2

Więcej informacji

Streszczenie:

Głównym celem pracy jest identyfikacja kierunków zmian ludnościowych w największych miastach Polski w latach 1980‑2020. Badania przeprowadzono dla 6 miast (Warszawy, Krakowa, Łodzi, Wrocławia, Poznania i Gdańska). Sytuacja ludnościowa dużych miast Polski na przełomie XX i XXI w. ulegała znaczącym zmianom, na co wpłynęły zmieniające się uwarunkowania społeczno-ekonomiczne. Do połowy lat 80. XX w. sytuacja demograficzna w dużych miastach kształtowała się podobnie. Po 1985 r. rozpoczął się okres jej przebudowy. Miasta zaczęły się różnicować w tym zakresie. Wyklarowanie się aktualnego trendu zmian ludnościowych związane jest z dominacją określonego czynnika – dodatniego salda migracji w przypadku miast cechujących się stałym wzrostem liczby ludności, ubytku naturalnego w Łodzi i ujemnego salda migracji w Poznaniu. W miastach tzw. „wielkiej piątki” nadwyżki udziałów ludności występują dla podobnych grup wieku (0‑4, 30‑44 i 65+). Na tym tle wyróżnia się Łódź, w której stopień zaawansowania procesów starzenia się ludności jest najwyższy.

Słowa kluczowe: duże miasta, zmiany ludnościowe, urbanizacja, depopulacja, Polska

Robert Szmytkie [robert.szmytkie@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego

Cyfrowi przedsiębiorcy przemysłu 4.0 w przestrzeni Polski

Krzysztof Gwosdz, Agnieszka Sobala-Gwosdz, Katarzyna Hetmańczyk

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 327-349 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.3.3

Więcej informacji

Streszczenie:

Celem pracy jest poznanie przestrzennego zróżnicowania lokalizacji firm oferujących usługi i produkty zaliczane do heterogenicznej grupy technologii przemysłu 4.0 oraz określenie potencjału poszczególnych obszarów w zakresie możliwości wytworzenia przyszłych skupień tej działalności w Polsce. Identyfikacji skupień dokonano na podstawie wieloetapowej procedury, wykorzystując rozproszone zbiory danych, w oparciu o przeważające kody klasyfikacji działalności gospodarczych i iloraz lokalizacji. Stwierdzono, że cyfrowi przedsiębiorcy wykazują się silną koncentracją w niewielkiej liczbie miast i powiatów, a przede wszystkim w miastach rdzeniowych największych polskich metropolii. Dotyczy to zwłaszcza usług związanych z oprogramowaniem oraz inżynieryjnych a ponadto firm dystrybuujących specjalistyczne maszyny i urządzenia. Największe perspektywy na rozwój w obszarach pozametropolitalnych wykazują podmioty powiązane z produkcją maszyn oraz zajmujące się ich instalowaniem i integracją. Heterogeniczność technologii przemysłu 4.0 sprawia, że miasta i regiony, w oparciu o dobrze rozpoznany własny potencjał mogą eksplorować różne ścieżki rozwoju lokalnego powiązane z tymi technologiami.

Słowa kluczowe: przemysł 4.0, geografia innowacji, sektory zaawansowanej technologii, koncentracja przestrzenna, Polska

Krzysztof Gwosdz [krzysztof.gwosdz@uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
Agnieszka Sobala-Gwosdz [asobala-gwosdz@irmir.pl], Instytut Rozwoju Miast i Regionów
Katarzyna Hetmańczyk [katarzyna.hetmanczyk@student.uj.edu.pl], Uniwersytet Jagielloński, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej

„Rewaloryzacja” centrum miasta: tendencje lokalizacyjne przedsiębiorstw technologicznych w skali mikro na przykładzie Warszawy

Maciej Smętkowski

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 351-371 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.3.4

Więcej informacji

Streszczenie:

Głównym celem artykułu jest analiza rozmieszczenia przedsiębiorstw technologicznych w mieście, jak również identyfikacja czynników wpływających na ich lokalizację. Jako przykład zmian zachodzących w przestrzeni miasta w wyniku czwartej rewolucji technologicznej wykorzystana została Warszawa, która może być traktowana jako metropolia o stosunkowo dobrze rozwiniętym ekosystemie startupowym. Analizy pokazały, że podmioty zaangażowane w wytwarzanie i wdrażanie nowych rozwiązań technologicznych lokowały swoją działalność częściej w centralnej część miasta niż w dzielnicach peryferyjnych. Do istotnych czynników ich lokalizacji należały w pierwszej kolejności cechy budynku, w tym w szczególności dostępność powierzchni coworkingowych oferowanych w nowoczesnych budynkach biurowych. Popularnością cieszyły się również jednak budynki mieszkalne, a także starsze obiekty biurowe. Może to wskazywać na poszukiwanie przez przedsiębiorstwa technologiczne – często startupy – lokalizacji o niższych kosztach wynajmu powierzchni, ale zapewniających odpowiednie korzyści urbanizacji związane m.in. z gastronomią (kawiarnie) oraz o dobrej dostępności transportowej, a w szczególności blisko stacji metra. Natomiast efekty aglomeracji związane z bliskością klientów nie miały charakteru lokalnego, ale ogólnomiejski. Podobnie dostępność lotniska nie wpływała w znaczącym stopniu na preferencje lokalizacyjne warszawskich przedsiębiorstw technologicznych.

Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa technologiczne, czynniki lokalizacji, ekosystem startupowy, metropolia, Warszawa

Maciej Smętkowski [msmetkowski@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych

Rozwój sieci szlaków pieszych w Górach Sowich po II wojnie światowej

Krzysztof Kołodziejczyk

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 373-396 | Pełny tekst
doi: https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.3.5

Więcej informacji

Streszczenie:

Od 2014 r. ma miejsce gwałtowny rozwój sieci szlaków pieszych w Górach Sowich, będący częścią procesów zachodzących w różnych częściach Sudetów, zwłaszcza Sudetów Środkowych. Zmiany te poddano analizie, wykorzystując m.in. analizę grafów. Określono zmiany stopnia rozwinięcia i spójności sieci szlaków pieszych po II wojnie światowej, prześledzono zasadność wyznaczania tras, biorąc pod uwagę atrakcyjność turystyczną obszaru i rolę pełnioną przez nie w sieci. Długość szlaków pieszych w Górach Sowich w 2022 r. względem 2005 r. wzrosła prawie dwukrotnie przy około trzykrotnym przyroście liczby węzłów i odcinków między nimi. Co prawda w następstwie tych zmian zmniejszyła się nieco spójność sieci, ale wyraźnie poprawiły się możliwości urządzania wędrówek. Można wskazać wiele pozytywnych aspektów rozwoju sieci szlaków w Górach Sowich. Nowe trasy są powiązane z walorami krajoznawczymi, nawiązują do lokalizacji przystanków komunikacji zbiorowej, ale także parkingów u podnóża gór i na przełęczach. Wyraźne jest dążenie do ograniczenia udziału nawierzchni asfaltowej.

Słowa kluczowe: szlaki piesze, zagospodarowanie turystyczne, sieci, grafy, Góry Sowie

Krzysztof Kołodziejczyk [krzysztof.kolodziejczyk@uwr.edu.pl], Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego

Kronika

Konrad Czapiewski (1979‑2022)

Jerzy Bański

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 397-398 | Pełny tekst

Więcej informacji

Jerzy Bański [jbanski@twarda.pan.pl], Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN

Uroczystość odnowienia doktoratu prof. Antoniego Jackowskiego

Tomasz Wites

Przegląd Geograficzny (2022) tom 94, zeszyt 3, s. 399-404 | Pełny tekst

Więcej informacji

Tomasz Wites [t.wites@uw.edu.pl], Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych